Vísindi

Þunnar linsur: brennivídd og myndstærð

Þunn linsa brýtur ljós og myndar raunmynd eða sýndarmynd eftir fjarlægð hlutar og brennivídd. Líkan þunnrar linsu nýtist við grunnútreikninga í ljósfræði.

Meginregla og skýring

Með samræmdri formerkjareglu gildir 1/f = 1/dₒ + 1/dᵢ. Þverstækkun er m = −dᵢ/dₒ; neikvætt formerki merkir viðsnúna raunmynd af raunverulegum hlut.

Reiknað dæmi

Safnlinsa með f = +10 cm og hlut í dₒ = 30 cm fjarlægð gefur 1/dᵢ = 1/10 − 1/30, svo dᵢ = 15 cm. Stækkunin er m = −0,5: myndin er hálf stærð hlutar og öfug.

Túlkun niðurstöðu

Sé hlutur innan brennivíddar safnlinsu verður myndin sýndarmynd, réttsnúin og ekki hægt að varpa henni beint á skjá. Formerki myndfjarlægðar þarf að túlka samkvæmt valdri reglu.

Mikilvæg tengsl1/f = 1/dₒ + 1/dᵢ ; m = −dᵢ/dₒ

Samanburður og gögn

Samanburður og gögn
StærðGildi eða táknunAthugasemd
f+10 cm+
dₒ30 cm+
dᵢ15 cmm = −0.5

Nánari notkun

Líkanið gerir ráð fyrir þunnri linsu og geislum nálægt ás. Þykkar linsur, jaðargeislar og litfrávik geta valdið skekkju í raunverulegri mynd.

Færið hlutinn úr 30 cm í 20 cm fjarlægð frá linsu með f = 10 cm. Þá fæst dᵢ = 20 cm og m = −1: myndin er jafn stór og hluturinn en öfug. Þegar hluturinn er nákvæmlega í brennidepli verða ljósgeislar í hugsjónarlíkaninu samsíða og myndfjarlægðin stefnir á óendanlegt. Því getur lítil breyting á hlutafjarlægð nálægt brennipunkti hreyft skýra mynd afar mikið. Raunveruleg linsa hefur einnig þykkt og sjónskekkjur.

Takmarkanir og algengar villur

Ekki nota mismunandi formerkjareglur í sama dæmi eða kalla sýndarmynd mynd sem má varpa á skjá. Notaðu sömu lengdareiningu alls staðar.

Æfing

Ef f = 10 cm og dₒ = 30 cm, hver eru dᵢ og m?

Lausn: dᵢ = 15 cm og m = −0,5; raunmynd, viðsnúin og helmingi minni.

Mikilvægt að muna: Sé hlutur innan brennivíddar safnlinsu verður myndin sýndarmynd, réttsnúin og ekki hægt að varpa henni beint á skjá. Formerki myndfjarlægðar þarf að túlka samkvæmt valdri reglu.