Vísindi

Aufbau-reglan og undantekningar í rafeindaskipan

Aufbau-reglan lýsir því hvernig rafeindir raðast í svigrúm atóma, yfirleitt frá lægri orku til hærri. Hún er gagnlegt viðmið en ekki óskeikul regla fyrir öll atóm og allar jónir.

Meginregla og skýring

Samkvæmt útilokunarreglu Paulis geta í mesta lagi tvær rafeindir með andstæðan spuna verið í einu svigrúmi. Regla Hunds segir að jafngild svigrúm fyllist fyrst stökum rafeindum. Orkustig 4s og 3d liggja oft nærri hvort öðru.

Reiknað dæmi

Hlutlaust járn hefur [Ar] 3d⁶4s². Við myndun Fe²⁺ fara tvær 4s-rafeindir fyrst, og jónin verður [Ar] 3d⁶. Króm er kunn undantekning með [Ar] 3d⁵4s¹.

Túlkun niðurstöðu

Samanlagðir veldisvísar í rafeindaskipan þurfa að gefa réttan rafeindafjölda miðað við sætistölu og hleðslu. Stytting með eðalgasi felur ekki í sér fullkomna lýsingu á efnatengjum.

Mikilvæg tengslFe: [Ar] 3d⁶4s² → Fe²⁺: [Ar] 3d⁶

Samanburður og gögn

Samanburður og gögn
StærðGildi eða táknunAthugasemd
Fe26 e⁻3d⁶4s²
Fe²⁺24 e⁻3d⁶
Cr24 e⁻3d⁵4s¹

Nánari notkun

Í samhæfingarefnum málma breytir svið bindla orku d-svigrúma. Röð fyrir einangrað hlutlaust atóm á því ekki endilega við fyrir flókna jón.

Fyrir króm með Z = 24 gæti einföld fyllingarröð gefið [Ar] 3d⁴4s², en raunverulegt grunnástand er [Ar] 3d⁵4s¹. Kopar hefur einnig [Ar] 3d¹⁰4s¹. Orkumunur milli undirhvela er lítill og samspil rafeinda hefur áhrif á heildarorkuna. Þegar jón er mynduð þarf að telja nýjan rafeindafjölda og kanna hvaða svigrúm tæmast. Ekki nægir að strika síðasta táknið út úr skráningu hlutlausa atómsins.

Takmarkanir og algengar villur

Ekki fjarlægja 3d-rafeindir á undan 4s eingöngu vegna ritunarraðar. Fylling og jónun fylgja ekki alltaf sömu röð.

Æfing

Hver er rafeindaskipan Fe²⁺ ef Fe er [Ar] 3d⁶4s²?

Lausn: Tvær 4s-rafeindir fara fyrst og Fe²⁺ verður [Ar] 3d⁶.

Mikilvægt að muna: Samanlagðir veldisvísar í rafeindaskipan þurfa að gefa réttan rafeindafjölda miðað við sætistölu og hleðslu. Stytting með eðalgasi felur ekki í sér fullkomna lýsingu á efnatengjum.