Vísindi

Lögmál Newtons og heildarkraftur

Lögmál Newtons lýsa tregðu, tengslum krafts og hröðunar og gagnverkandi kröftum milli hluta. Við útreikninga skiptir máli hvaða kraftar verka á tiltekinn hlut.

Meginregla og skýring

Í tregðukerfi og við fastan massa gildir vigurjafnan ∑F = ma. Krafta í andstæðar áttir þarf að draga frá í viðeigandi stefnu. Beint jafnhraða hreyfing getur átt sér stað þegar heildarkraftur er núll.

Reiknað dæmi

Hlutur með massa 2 kg fær 8 N kraft til hægri og 2 N núningskraft til vinstri. Heildarkraftur er 6 N til hægri og hröðun því 6/2 = 3 m/s² til hægri.

Túlkun niðurstöðu

Gagnverkandi kraftar eru jafnstórir og gagnstæðir, en verka á tvo mismunandi hluti. Þeir eyða því ekki hvor öðrum í kraftajöfnu fyrir einn hlut.

Mikilvæg tengsl∑F = ma

Samanburður og gögn

Samanburður og gögn
StærðGildi eða táknunAthugasemd
m2 kg
∑F6 N
a3 m/s²F/m

Nánari notkun

Kraftamynd þarf að sýna þyngdarkraft, þverkraft, núningskraft og togkraft þegar við á. Hraði getur verið mikill þó hröðun sé núll.

Í tvívíðu dæmi þarf að skipta kröftunum í lárétta og lóðrétta þætti. Ef þyngdarkraftur og þverkraftur jafnast á getur lóðrétt hröðun verið núll, þó að lárétta hröðunin sé 3 m/s². Krafturinn sem gólfið beitir á hlutinn og krafturinn sem hluturinn beitir á gólfið eru gagnverkandi par á mismunandi hlutum. Þyngdarkraftur og þverkraftur á sama hlut eru því ekki slíkt par. Vel teiknuð kraftamynd sýnir þessar aðgreiningar.

Takmarkanir og algengar villur

Ekki rugla saman hraða og hröðun eða leggja stærðir krafta saman án stefnu. Í kerfi sem hröðast þarf að huga að sýndarkröftum.

Æfing

Á 2 kg hlut verkar 8 N til hægri og núningur 2 N til vinstri. Hver er hröðunin?

Lausn: Heildarkraftur 6 N til hægri, þannig að a = 3 m/s².

Mikilvægt að muna: Gagnverkandi kraftar eru jafnstórir og gagnstæðir, en verka á tvo mismunandi hluti. Þeir eyða því ekki hvor öðrum í kraftajöfnu fyrir einn hlut.