Vísindi

Orka efnahvarfa: vermi, óreiða og Gibbsorka

Við efnahvarf rofna gömul tengi og ný myndast. Það getur leitt til varmaflutnings, en varmi segir ekki sjálfkrafa hvort hvarfið sé sjálfgengt eða hversu hratt það gangi. Vermi, óreiða og Gibbsorka eru ólík hugtök sem lýsa þessum þáttum.

Líkanið og skýringin

Við fastan þrýsting tengist breyting á vermi ΔH varmaflutningi þegar viðeigandi vinna er fyrst og fremst þrýstings-rúmmálsvinna. Neikvætt ΔH lýsir útvermu hvarfi við þau skilyrði og jákvætt ΔH innvermu hvarfi. Óreiða ΔS tengist fjölda og dreifingu mögulegra örástanda og orku; hún er ekki bara einfaldlega „óreiðukennd útlit“.

Reiknað dæmi

Við fast hitastig og þrýsting gildir ΔG = ΔH − TΔS. Ef ΔH = −40 kJ/mol og ΔS = −100 J/(mol·K) við 300 K, verður TΔS = −30 kJ/mol eftir rétta einingabreytingu. Þá fæst ΔG = −10 kJ/mol, sem merkir að breytingin er hagstæð frá varmafræðilegu sjónarhorni.

Tengsl við efniseiginleika

Hraði er ekki ákveðinn af ΔG einu saman. Hvarf með neikvæða Gibbsorkubreytingu getur verið mjög hægt vegna virkjunarorku. Hvati getur lækkað orkuhindrun á leið hvarfsins, en breytir ekki orkumun sömu upphafs- og lokastöðu.

Samanburður

SamanburðurLíkanið og skýringin
1 · ΔH: vermiVið fastan þrýsting tengist breyting á vermi ΔH varmaflutningi þegar viðeigandi vinna er fyrst og fremst
2 · ΔS: örástandVið fast hitastig og þrýsting gildir ΔG = ΔH − TΔS. Ef ΔH = −40 kJ/mol og ΔS = −100 J/(mol·K) við 300 K,
3 · ΔG: stefnaHraði er ekki ákveðinn af ΔG einu saman. Hvarf með neikvæða Gibbsorkubreytingu getur verið mjög hægt vegn

Takmarkanir og misskilningur

ΔG ræðst af hitastigi, þrýstingi og efnasamsetningu; gildið við raunveruleg skilyrði getur verið annað en staðalgildið ΔG°. Hvorki útverma né sjálfgengni þýðir að hvarf gangi strax af stað. Við útreikninga verða J og kJ að samræmast.

Æfing

Hvert er ΔG ef ΔH = −40 kJ/mol, ΔS = −0,10 kJ/(mol·K) og T = 300 K?

Lausn: ΔG = −40 − 300(−0,10) = −10 kJ/mol. Breytingin er varmafræðilega hagstæð.

Kjarni málsins: Við efnahvarf rofna gömul tengi og ný myndast. Það getur leitt til varmaflutnings, en varmi segir ekki sjálfkrafa hvort hvarfið sé sjálfgengt eða hversu hratt það gangi. Vermi, óreiða og Gibbsorka eru ólík hugtök sem lýsa þessum þáttum.