วิทยาศาสตร์

สเปกโทรสโกปีและสเปกตรัมอะตอม

สเปกโทรสโกปีศึกษาการดูดกลืนและการปล่อยคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้าของสสาร เส้นสเปกตรัมเชื่อมโยงกับผลต่างพลังงานระหว่างสถานะควอนตัม และใช้ระบุชนิดของธาตุได้

หลักการและกลไก

อะตอมดูดกลืนโฟตอนเมื่อพลังงานตรงกับการเปลี่ยนระดับที่อนุญาต เมื่อกลับลงระดับพลังงานต่ำกว่าอาจปล่อยโฟตอน โดยพลังงานโฟตอนเป็น E = hν = hc/λ

ตัวอย่างการคำนวณ

สำหรับความยาวคลื่น 500 nm พลังงานโฟตอนประมาณ 3.97 × 10⁻¹⁹ J หรือ 2.48 eV ถ้าความยาวคลื่นลดลงครึ่งหนึ่ง พลังงานต่อโฟตอนจะเพิ่มเป็นสองเท่า

การแปลผล

ตำแหน่งของเส้นสเปกตรัมบอกผลต่างพลังงาน แต่ความเข้มยังขึ้นกับจำนวนอนุภาคและความน่าจะเป็นของการเปลี่ยนระดับ อุณหภูมิ การชน และความละเอียดของเครื่องมืออาจทำให้เส้นกว้างขึ้น

ความสัมพันธ์สำคัญE = hν = hc/λ

ตารางเปรียบเทียบ

ตารางเปรียบเทียบ
ปริมาณค่าหรือสัญลักษณ์หมายเหตุ
λ500 nm
E3.97 × 10⁻¹⁹ J
E≈ 2.48 eV

การประยุกต์เพิ่มเติม

นักดาราศาสตร์ใช้เส้นสเปกตรัมตรวจธาตุในดาวได้โดยไม่ต้องนำตัวอย่างมา ในห้องปฏิบัติการ การดูดกลืนแสงช่วยหาความเข้มข้นได้เมื่อมีการสอบเทียบถูกต้อง

สูตรประมาณอย่างรวดเร็วคือ E(eV) ≈ 1240/λ(nm) แสง 400 nm มีพลังงานประมาณ 3.10 eV ต่อโฟตอน ส่วน 620 nm มีประมาณ 2.00 eV ความยาวคลื่นสั้นให้พลังงานต่อโฟตอนสูงกว่า แต่ความเข้มของลำแสงไม่จำเป็นต้องสูงกว่า

สเปกตรัมมีหลายเส้นได้เพราะมีการเปลี่ยนระดับพลังงานหลายคู่ ความกว้างของเส้น แสงพื้นหลัง และการปรับเทียบเครื่องมือมีผลต่อผลวิเคราะห์ ไม่ควรสรุปชนิดธาตุจากสีหนึ่งสีโดยไม่ตรวจรายละเอียด

ข้อจำกัดและความเข้าใจผิด

ไม่ใช่ทุกคู่ระดับพลังงานจะเปลี่ยนผ่านได้ ต้องพิจารณากฎการคัดเลือกของควอนตัมด้วย ก่อนใช้สูตรในหน่วย J ควรแปลง nm เป็น m และใช้ค่าคงที่หน่วยสอดคล้องกัน

แบบฝึกหัด

โฟตอนที่ 250 nm กับ 500 nm ชนิดใดมีพลังงานมากกว่าและเป็นกี่เท่า

เฉลย: E แปรผกผันกับ λ ดังนั้น 250 nm มีพลังงานสองเท่า ประมาณ 4.96 eV

ประเด็นสำคัญ: ตำแหน่งของเส้นสเปกตรัมบอกผลต่างพลังงาน แต่ความเข้มยังขึ้นกับจำนวนอนุภาคและความน่าจะเป็นของการเปลี่ยนระดับ อุณหภูมิ การชน และความละเอียดของเครื่องมืออาจทำให้เส้นกว้างขึ้น