Vísindi

Gaslögmál og mörk kjörgass

Kjörgas er líkan þar sem agnir hafa hverfandi eigið rúmmál og víxlverka ekki nema í árekstrum. Líkanið lýsir mörgum lofttegundum vel við lágan þrýsting og nægilega hátt hitastig.

Skilgreining og aðstæður

Jafnan pV = nRT tengir algildan þrýsting p, rúmmál V, efnismagn n og hitastig T í kelvin. Ef R = 8,314 J/(mól·K) eru samræmdar einingar Pa og m³.

Hvað ræður niðurstöðunni

Tveir mólar af gasi við 300 K í 0,050 m³ rúmmáli hafa þrýstinginn p = nRT/V ≈ 99.800 Pa, eða um 99,8 kPa. Einingaathugun kemur upp um rugling milli lítra og rúmmetra.

Dæmi sem má sannreyna

Þegar efnismagn helst fast gildir pV/T = fasti. Hækki hitastig í föstu rúmmáli hækkar þrýstingur; aukist rúmmál við fastan hita lækkar þrýstingur.

Túlkun niðurstaðna

Raungös víkja frá kjörgasi við mikinn þrýsting eða nærri þéttingu því rúmmál sameinda og aðdráttarkraftar verða mikilvægir. Nota verður algildan þrýsting en ekki einungis yfirþrýsting.

Takmarkanir líkansins

Áður en reiknað er skal skrá upphafs- og lokaástand, breyta °C í kelvin og tryggja samræmi eininga. Neikvæður algildur þrýstingur er ekki eðlileg lausn.

SambandpV = nRT
Dæmi
TilvikGildi eða jafnaMerking
n2 molT = 300 K
V0.050 m³R = 8.314
pnRT/V≈ 99.8 kPa

Frekari beiting

Einingarathugun: nRT = 2 × 8,314 × 300 ≈ 4988,4 J. Deilt með V = 0,050 m³ fæst p ≈ 99.768 Pa. Þar sem 1 Pa samsvarar 1 J/m³ eru víddirnar réttar. Ef rúmmál er gefið sem 50 L verður fyrst að umbreyta því í 0,050 m³.

Gas sem er safnað yfir vatni inniheldur oft vatnsgufu. Þá þarf að taka tillit til hlutþrýstings vatnsgufunnar þegar finna á þrýsting þurra gassins. Kjörgassjafnan á við um viðeigandi hlutþrýsting þess gass sem er verið að reikna.

Æfing

Hvað verður um þrýsting kjörgass ef rúmmálið tvöfaldast við fast hitastig og efnismagn?

Útskýrt svar: Þar sem pV er fasti fæst p₂ = p₁V₁/V₂ = p₁/2. Algildi þrýstingsins helmingast.

Mikilvægasta atriðið: Rétt einingaval og gildissvið líkansins er jafnmikilvægt og formúlan sjálf.