Vísindi

Hvarfhraði, hraðalögmál og hvatar

Hvarfhraði lýsir breytingu á styrk hvarfefna eða myndefna með tíma. Hiti, styrkur, yfirborð og hvatar geta breytt hvarfgangi og hraða.

Meginregla og skýring

Fyrir hvarfefni A má skrifa −d[A]/dt. Hraðalögmálið v = k[A] á aðeins við ef mælingar styðja fyrsta stigs hvarf. Ekki má álykta hvarfstig út frá stuðlum heildarhvarfjöfnunnar.

Reiknað dæmi

Í fyrsta stigs hvarfi gildir [A](t) = [A]₀e⁻ᵏᵗ og t½ = ln2/k. Ef k = 0,0231 mín⁻¹ er helmingunartími um 30 mínútur: 0,10 mól/L lækkar í um 0,05 mól/L.

Túlkun niðurstöðu

Grafið ln[A] á móti tíma er lína með hallatölu −k fyrir fyrsta stig. Núllta og annars stigs hvörf hafa önnur samþætt hraðalögmál; tilraunagögn skera úr um líkanið.

Mikilvæg tengsl[A](t) = [A]₀e⁻ᵏᵗ ; t₁/₂ = ln 2/k

Samanburður og gögn

Samanburður og gögn
StærðGildi eða táknunAthugasemd
k0.0231 min⁻¹1
t₁/₂≈ 30 minln2/k
[A]₀0.10 mol/L[A](30)≈0.05

Nánari notkun

Hvati býður aðra hvarfleið með lægri virkjunarorku og hraðar bæði fram- og bakhvarfi. Hann breytir ekki jafnvægisfastanum við fast hitastig.

Helmingunartími fyrsta stigs hvarfs er óháður upphafsstyrknum. Ef [A]₀ = 0,10 mól/L og helmingunartíminn 30 mínútur er styrkurinn um 0,05 mól/L eftir 30 mínútur og um 0,025 mól/L eftir 60 mínútur. Í núllta og annars stigs hvörfum ræðst helmingunartími almennt af upphafsstyrk. Bein lína í grafi ln[A] gegn tíma styður fyrsta stigs líkanið. Hvati breytir hraðanum en ekki jafnvægisstöðu við sama hita.

Takmarkanir og algengar villur

Ekki rugla saman hraða og lokamagni myndefna. Eining k fer eftir hvarfstigi og er ekki alltaf mín⁻¹.

Æfing

Ef k = 0,0231 mín⁻¹ í fyrsta stigs hvarfi, hver er helmingunartíminn?

Lausn: t½ = ln2/k ≈ 0,693/0,0231 ≈ 30 mínútur.

Mikilvægt að muna: Grafið ln[A] á móti tíma er lína með hallatölu −k fyrir fyrsta stig. Núllta og annars stigs hvörf hafa önnur samþætt hraðalögmál; tilraunagögn skera úr um líkanið.