Meginregla og skýring
Fyrir hvarfefni A má skrifa −d[A]/dt. Hraðalögmálið v = k[A] á aðeins við ef mælingar styðja fyrsta stigs hvarf. Ekki má álykta hvarfstig út frá stuðlum heildarhvarfjöfnunnar.
Reiknað dæmi
Í fyrsta stigs hvarfi gildir [A](t) = [A]₀e⁻ᵏᵗ og t½ = ln2/k. Ef k = 0,0231 mín⁻¹ er helmingunartími um 30 mínútur: 0,10 mól/L lækkar í um 0,05 mól/L.
Túlkun niðurstöðu
Grafið ln[A] á móti tíma er lína með hallatölu −k fyrir fyrsta stig. Núllta og annars stigs hvörf hafa önnur samþætt hraðalögmál; tilraunagögn skera úr um líkanið.
Samanburður og gögn
| Stærð | Gildi eða táknun | Athugasemd |
|---|---|---|
| k | 0.0231 min⁻¹ | 1 |
| t₁/₂ | ≈ 30 min | ln2/k |
| [A]₀ | 0.10 mol/L | [A](30)≈0.05 |
Nánari notkun
Hvati býður aðra hvarfleið með lægri virkjunarorku og hraðar bæði fram- og bakhvarfi. Hann breytir ekki jafnvægisfastanum við fast hitastig.
Helmingunartími fyrsta stigs hvarfs er óháður upphafsstyrknum. Ef [A]₀ = 0,10 mól/L og helmingunartíminn 30 mínútur er styrkurinn um 0,05 mól/L eftir 30 mínútur og um 0,025 mól/L eftir 60 mínútur. Í núllta og annars stigs hvörfum ræðst helmingunartími almennt af upphafsstyrk. Bein lína í grafi ln[A] gegn tíma styður fyrsta stigs líkanið. Hvati breytir hraðanum en ekki jafnvægisstöðu við sama hita.
Takmarkanir og algengar villur
Ekki rugla saman hraða og lokamagni myndefna. Eining k fer eftir hvarfstigi og er ekki alltaf mín⁻¹.
Æfing
Ef k = 0,0231 mín⁻¹ í fyrsta stigs hvarfi, hver er helmingunartíminn?
Lausn: t½ = ln2/k ≈ 0,693/0,0231 ≈ 30 mínútur.
Mikilvægt að muna: Grafið ln[A] á móti tíma er lína með hallatölu −k fyrir fyrsta stig. Núllta og annars stigs hvörf hafa önnur samþætt hraðalögmál; tilraunagögn skera úr um líkanið.