Prótaktín

Prótaktín er frumefni með sætistölu 91 og táknið Pa. Það er í lotu 7, flokki — og f-blokk. Við stofuhita er viðmiðunarástandið fast efni. Rafeindaskipanin er [Rn] 5f2 6d1 7s2.

Sætistala91

Staðlaður atómmassi231.03588(1)

Flokkur—

Lota7

Blokkf

Rafeindaskipan[Rn] 5f2 6d1 7s2

Rafeindabygging

Hvað stýrir efnafræðilegri hegðun

Í aktíníðum liggja 5f-, 6d- og 7s-svigrúm tiltölulega nærri hvert öðru í orku. Fyrri aktíníð geta haft mörg oxunarástand en +3 verður meira áberandi hjá þyngri frumefnum.

Rafeindaskipan atómsins er [Rn] 5f2 6d1 7s2. Öll aktíníð eru geislavirk og stöðugleiki samsæta og helmingunartími skipta því miklu í rannsóknum á þeim.

Efnaform

Efnasambönd, jónir og efni

Aktíníð mynda oxíð, halíð og komplexa. Fyrri aktíníð geta haft mörg oxunarástand og geislavirkni allra frumefnanna gerir geislaefnafræði að mikilvægum hluta rannsóknanna.

Eðlishegðun

Ástand og fasabreytingar

Við stofuhita er viðmiðunarástandið fast efni. Skráður eðlismassi er 15.37 g/cm³. Bræðslumarkið er 1 843 K (1 570 °C). Suðumarkið er 4 273K (4 027 °C). Þrýstingur, hreinleiki og kristalgerð geta haft áhrif á mælda eðliseiginleika.

Tilvist og notkun

Hvar frumefnið finnst og hvernig það er notað

Í reynd tengist prótaktín sérstaklega eftirfarandi sviðum: vísindarannsóknir.

Í reynd

Áþreifanleg notkun

Vísindarannsóknir

Prótaktín er rannsakað til að prófa hugmyndir um atómbyggingu, kjarnaeiginleika og lotubundnar tilhneigingar. Notkunin er rannsóknamiðuð en ekki byggð á miklu efnamagni.

Staða í lotukerfinu

Hvað nágrannarnir segja okkur

Prótaktín er í lotu 7 og flokki 3. Raunverulegir nágrannar hjálpa til við að bera saman atómstærð, jónunarorku, rafeindaskipan og tengimynstur innan lotukerfisins. Í þessu nágrenni sjást til dæmis Aktín, Þórín, Úran, Neptún.

Viðmiðunargildi

Eðlis- og atómeiginleikar

Flokkunaktíníð

Ástandsform við stofuhitafast efni

Rafeindahvel2 · 8 · 18 · 32 · 20 · 9 · 2

Eðlismassi15.37 g/cm³

Bræðslumark1 843 K (1 570 °C)

Suðumark4 273K (4 027 °C)

Rafdrægni samkvæmt Pauling1.5

Fyrsta jónunarorka568 kJ/mol

Rafeindasækni53.03 kJ/mol

Gildin lýsa frumefninu eða hlutlausri frumeind þegar það á við. Eðlisgildi geta ráðist af allotrópi, þrýstingi og mæliaðstæðum.

Saga

Uppgötvun og auðkenning

Uppgötvun prótaktín er tengd við William Crookes. Að greina nýtt frumefni, einangra hreint sýni og síðar staðfesta stöðu þess með sætistölu 91 gerðist ekki alltaf á sama tíma.

Samsætur og atómmassi

Hvernig samsætusamsetning hefur áhrif á tölurnar

Staðlaður atómmassi er 231.03588(1). Hann er vegið meðaltal samsætusamsetningar náttúrulegs efnis á jörðinni, ekki massi einnar tiltekinnar frumeindar.

Prótaktín hefur enga stöðuga samsætu. Samsæturnar eru geislavirkar og helmingunartími og hrörnunarmáti skipta því máli í mælingum, meðhöndlun og notkun.

Öryggi

Meðhöndlun og útsetning

Prótaktín er geislavirkt eða kemur fyrir í geislavirkum samsætum. Örugg meðhöndlun krefst geislavarna sem miðast við samsætu, virkni, geislategund og efnaform.