Aktín

Aktín er frumefni með sætistölu 89 og táknið Ac. Það er í lotu 7, flokki — og f-blokk. Við stofuhita er viðmiðunarástandið fast efni. Rafeindaskipanin er [Rn] 6d1 7s2.

Sætistala89

Staðlaður atómmassi—

Flokkur—

Lota7

Blokkf

Rafeindaskipan[Rn] 6d1 7s2

Rafeindabygging

Hvað stýrir efnafræðilegri hegðun

Í aktíníðum liggja 5f-, 6d- og 7s-svigrúm tiltölulega nærri hvert öðru í orku. Fyrri aktíníð geta haft mörg oxunarástand en +3 verður meira áberandi hjá þyngri frumefnum.

Rafeindaskipan atómsins er [Rn] 6d1 7s2. Öll aktíníð eru geislavirk og stöðugleiki samsæta og helmingunartími skipta því miklu í rannsóknum á þeim.

Efnaform

Efnasambönd, jónir og efni

Aktíníð mynda oxíð, halíð og komplexa. Fyrri aktíníð geta haft mörg oxunarástand og geislavirkni allra frumefnanna gerir geislaefnafræði að mikilvægum hluta rannsóknanna.

Eðlishegðun

Ástand og fasabreytingar

Við stofuhita er viðmiðunarástandið fast efni. Skráður eðlismassi er 10 g/cm³. Bræðslumarkið er 1 324 K (1 051 °C). Suðumarkið er 3 473K (3 227 °C). Þrýstingur, hreinleiki og kristalgerð geta haft áhrif á mælda eðliseiginleika.

Tilvist og notkun

Hvar frumefnið finnst og hvernig það er notað

Í reynd tengist aktín sérstaklega eftirfarandi sviðum: vísindarannsóknir og nifteindagjafar.

Í reynd

Áþreifanleg notkun

Vísindarannsóknir

Aktín er rannsakað til að prófa hugmyndir um atómbyggingu, kjarnaeiginleika og lotubundnar tilhneigingar. Notkunin er rannsóknamiðuð en ekki byggð á miklu efnamagni.

Nifteindagjafar

Aktín eða samsætur þess geta verið notaðar í kjarnatækni vegna kjarnaeiginleika þeirra. Nákvæmt hlutverk fer eftir samsætu og efnaformi.

Staða í lotukerfinu

Hvað nágrannarnir segja okkur

Aktín er í lotu 7 og flokki 3. Raunverulegir nágrannar hjálpa til við að bera saman atómstærð, jónunarorku, rafeindaskipan og tengimynstur innan lotukerfisins. Í þessu nágrenni sjást til dæmis Fransín, Radín, Þórín, Prótaktín.

Viðmiðunargildi

Eðlis- og atómeiginleikar

Flokkunaktíníð

Ástandsform við stofuhitafast efni

Rafeindahvel2 · 8 · 18 · 32 · 18 · 9 · 2

Eðlismassi10 g/cm³

Bræðslumark1 324 K (1 051 °C)

Suðumark3 473K (3 227 °C)

Rafdrægni samkvæmt Pauling1.1

Fyrsta jónunarorka519kJ/mol

Rafeindasækni33.77 kJ/mol

Gildin lýsa frumefninu eða hlutlausri frumeind þegar það á við. Eðlisgildi geta ráðist af allotrópi, þrýstingi og mæliaðstæðum.

Saga

Uppgötvun og auðkenning

Uppgötvun aktín er tengd við Friedrich Oskar Giesel. Að greina nýtt frumefni, einangra hreint sýni og síðar staðfesta stöðu þess með sætistölu 89 gerðist ekki alltaf á sama tíma.

Samsætur og atómmassi

Hvernig samsætusamsetning hefur áhrif á tölurnar

Ekki er gefinn staðlaður atómmassi fyrir aktín. Engin dæmigerð stöðug náttúruleg samsætudreifing er til sem hægt er að nota til að reikna fast vegið meðaltal.

Aktín hefur enga stöðuga samsætu. Samsæturnar eru geislavirkar og helmingunartími og hrörnunarmáti skipta því máli í mælingum, meðhöndlun og notkun.

Öryggi

Meðhöndlun og útsetning

Aktín er geislavirkt eða kemur fyrir í geislavirkum samsætum. Örugg meðhöndlun krefst geislavarna sem miðast við samsætu, virkni, geislategund og efnaform.