หลักการและกลไก
การสลาย α ปล่อยนิวเคลียสฮีเลียม-4 จึงทำให้เลขมวล A ลดลง 4 และเลขอะตอม Z ลดลง 2 ส่วน β⁻ เปลี่ยนนิวตรอนเป็นโปรตอนพร้อมปล่อยอิเล็กตรอนและแอนตินิวทริโน ทำให้ A คงเดิม Z เพิ่ม 1 ขณะที่ γ ไม่เปลี่ยนทั้ง A และ Z
ตัวอย่างการคำนวณ
ตัวอย่างการสลายแอลฟา คือ ²³⁸U → ²³⁴Th + ⁴He ส่วนบีตาลบคือ ¹⁴C → ¹⁴N + e⁻ + แอนตินิวทริโน และอาจมีโฟตอนแกมมาเมื่อสถานะกระตุ้นของนิวเคลียสลดพลังงาน
การแปลผล
กัมมันตภาพวัดเป็นเบ็กเคอเรล 1 Bq หมายถึงการสลายโดยเฉลี่ยหนึ่งครั้งต่อวินาที แต่กัมมันตภาพไม่เท่ากับปริมาณรังสีที่ดูดกลืนหรือความเสี่ยงทางชีวภาพ ต้องพิจารณาชนิด พลังงาน ระยะทาง และทางรับรังสี
ตารางเปรียบเทียบ
| ปริมาณ | ค่าหรือสัญลักษณ์ | หมายเหตุ |
|---|---|---|
| α | ΔA = −4 | ΔZ = −2 |
| β⁻ | ΔA = 0 | ΔZ = +1 |
| γ | ΔA = 0 | ΔZ = 0 |
การประยุกต์เพิ่มเติม
อนุภาคแอลฟาจากภายนอกมักถูกกั้นได้ด้วยชั้นบาง แต่มีความเสี่ยงสูงหากสารเข้าสู่ร่างกาย แกมมามักทะลุผ่านได้มากกว่าและต้องมีวัสดุกำบังเหมาะสม
ตัวอย่างที่มีกัมมันตภาพเริ่มต้น 1000 Bq หลังสองครึ่งชีวิตจะเหลือประมาณ 250 Bq ในแบบจำลองการสลายอย่างง่าย แต่ไม่ได้แปลว่าคนที่สัมผัสจะได้รับปริมาณรังสีเพียงหนึ่งในสี่เสมอ ต้องพิจารณาเวลา ระยะทาง และวิธีรับรังสีด้วย
ตรวจสมดุลทั้งเลขมวลและเลขอะตอมในสมการนิวเคลียร์ เช่น ²³⁸U กลายเป็น ²³⁴Th ผลต่าง A = 4 และ Z = 2 ตรงกับอนุภาคแอลฟา การตรวจทั้งสองช่วยจับข้อผิดพลาด
ข้อจำกัดและความเข้าใจผิด
ยังมีการสลาย β⁺ และการจับอิเล็กตรอนซึ่งเปลี่ยน Z ต่างจาก β⁻ ครึ่งชีวิตอธิบายพฤติกรรมเฉลี่ยของนิวเคลียสจำนวนมาก ไม่ใช่เวลาสลายแน่นอนของแต่ละตัว
แบบฝึกหัด
เมื่อนิวเคลียสสลายแบบแอลฟา เลขมวลและเลขอะตอมเปลี่ยนเท่าใด
เฉลย: A ลดลง 4 และ Z ลดลง 2 จึงได้ A → A − 4 และ Z → Z − 2
ประเด็นสำคัญ: กัมมันตภาพวัดเป็นเบ็กเคอเรล 1 Bq หมายถึงการสลายโดยเฉลี่ยหนึ่งครั้งต่อวินาที แต่กัมมันตภาพไม่เท่ากับปริมาณรังสีที่ดูดกลืนหรือความเสี่ยงทางชีวภาพ ต้องพิจารณาชนิด พลังงาน ระยะทาง และทางรับรังสี