Meginregla og skýring
Við α-rotnun fer helínkjarni frá atóminu; massatalan A lækkar um 4 og sætistalan Z um 2. Við β⁻-rotnun breytist nifteind í róteind ásamt rafeind og andfiseind; A helst óbreytt en Z hækkar um 1. γ-geislun breytir hvorki A né Z.
Reiknað dæmi
Dæmi um α er ²³⁸U → ²³⁴Th + ⁴He. Við β⁻ má rita ¹⁴C → ¹⁴N + e⁻ + andfiseind. γ-ljóseind getur losnað þegar örvaður kjarni fer niður á lægra orkustig.
Túlkun niðurstöðu
Virkni er mæld í becquerel og 1 Bq merkir að meðaltali eina rotnun á sekúndu. Virkni er ekki hið sama og geislaskammtur; orka, tegund geislunar, fjarlægð og leið inn í líkamann skipta máli.
Samanburður og gögn
| Stærð | Gildi eða táknun | Athugasemd |
|---|---|---|
| α | ΔA = −4 | ΔZ = −2 |
| β⁻ | ΔA = 0 | ΔZ = +1 |
| γ | ΔA = 0 | ΔZ = 0 |
Nánari notkun
α-agnir komast skammt í gegnum efni en geta valdið miklum skaða ef geislavirkt efni er tekið inn. γ-geislar komast oft lengra og krefjast viðeigandi hlífa.
Ef virkni sýnis er upphaflega 1000 Bq verður hún að meðaltali um 250 Bq eftir tvo helmingunartíma, ef aðeins ein einföld rotnun ræður. Þetta segir þó ekki sjálfkrafa að geislaskammtur einstaklings verði fjórðungur.
Í kjarnajöfnu þarf fjöldi róteinda og massatölur að samræmast á báðum hliðum. Í ²³⁸U → ²³⁴Th er munurinn 4 í A og 2 í Z, sem samsvarar alfa-ögn. Slík tvöföld athugun kemur í veg fyrir skráningarvillur.
Takmarkanir og algengar villur
Auk β⁻ eru til β⁺ og rafeindahremming, sem breyta Z á annan hátt. Helmingunartími spáir tölfræðilegu heildarferli en ekki stund einstakrar rotnunar.
Æfing
Hvernig breytast A og Z við alfa-rotnun?
Lausn: A lækkar um 4 og Z um 2: A → A − 4 og Z → Z − 2.
Mikilvægt að muna: Virkni er mæld í becquerel og 1 Bq merkir að meðaltali eina rotnun á sekúndu. Virkni er ekki hið sama og geislaskammtur; orka, tegund geislunar, fjarlægð og leið inn í líkamann skipta máli.