วิทยาศาสตร์

คลื่น: ความถี่ ความยาวคลื่น และอัตราเร็ว

คลื่นคือการรบกวนที่เคลื่อนที่และถ่ายทอดพลังงาน อนุภาคของตัวกลางอาจสั่นรอบตำแหน่งสมดุลโดยไม่ได้เคลื่อนที่ตามคลื่นไปไกลเท่ากับการเคลื่อนที่ของสันคลื่น

หลักการและกลไก

ความถี่ f คือจำนวนรอบการสั่นต่อวินาที หน่วย Hz คาบ T = 1/f และความยาวคลื่น λ คือระยะระหว่างจุดที่มีเฟสเหมือนกันถัดไป สำหรับคลื่นคาบสัมพันธ์กันด้วย v = fλ

ตัวอย่างการคำนวณ

ถ้าเสียงเดินทางด้วยความเร็ว 340 m/s และมีความถี่ 170 Hz จะได้ λ = 340/170 = 2 m หากความถี่เป็น 340 Hz ในตัวกลางเดิม ความยาวคลื่นจะเหลือประมาณ 1 m

การแปลผล

เมื่อคลื่นผ่านเข้าสู่ตัวกลางใหม่ ความถี่ที่กำหนดจากแหล่งกำเนิดมักคงเดิม แต่ความเร็วและความยาวคลื่นเปลี่ยนได้ เสียงต้องอาศัยตัวกลาง ขณะที่แสงเดินทางในสุญญากาศได้

ความสัมพันธ์สำคัญv = f × λ

ตารางเปรียบเทียบ

ตารางเปรียบเทียบ
ปริมาณค่าหรือสัญลักษณ์หมายเหตุ
v340 m/s
f170 Hz
λ = v/f2 m

การประยุกต์เพิ่มเติม

คลื่นแม่เหล็กไฟฟ้าในสุญญากาศมีความเร็ว c ≈ 3.00 × 10⁸ m/s สีของแสงเกี่ยวข้องกับความถี่หรือความยาวคลื่น ส่วนความเข้มเกี่ยวข้องกับอัตราการถ่ายทอดพลังงาน

ถ้า f = 50 Hz คาบจะเป็น T = 1/50 = 0.020 s คลื่นที่มีความเร็ว 20 m/s เดินทางได้ vT = 0.40 m ในหนึ่งคาบ ซึ่งเท่ากับความยาวคลื่นจาก λ = v/f เป็นวิธีตรวจคำตอบได้สองทาง

เสียงในอากาศส่วนใหญ่เป็นคลื่นตามยาวที่ทำให้ความดันเปลี่ยน ส่วนคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้าเกิดจากสนามไฟฟ้าและสนามแม่เหล็กที่เปลี่ยนแปลง สูตรเดียวกันไม่ได้แปลว่ากลไกและตัวกลางเหมือนกัน

ข้อจำกัดและความเข้าใจผิด

จาก v = fλ ไม่ได้แปลว่าเพิ่มความถี่แล้วคลื่นจะเร็วขึ้นเสมอ ความเร็วขึ้นกับตัวกลาง และในตัวกลางที่มีการกระจายอาจเปลี่ยนตามความถี่ ต้องแยกแอมพลิจูดออกจากความเร็วคลื่น

แบบฝึกหัด

คลื่นมี f = 50 Hz และ λ = 0.40 m จงคำนวณความเร็ว

เฉลย: v = fλ = 50 × 0.40 = 20 m/s

ประเด็นสำคัญ: เมื่อคลื่นผ่านเข้าสู่ตัวกลางใหม่ ความถี่ที่กำหนดจากแหล่งกำเนิดมักคงเดิม แต่ความเร็วและความยาวคลื่นเปลี่ยนได้ เสียงต้องอาศัยตัวกลาง ขณะที่แสงเดินทางในสุญญากาศได้