วิทยาศาสตร์

ครึ่งชีวิตและการสลายกัมมันตรังสี

ครึ่งชีวิตคือระยะเวลาที่จำนวนนิวเคลียสกัมมันตรังสีซึ่งยังไม่สลายลดลงเหลือครึ่งหนึ่งโดยเฉลี่ย เป็นสมบัติของนิวไคลด์ ไม่ได้ขึ้นอยู่กับปริมาณสารตั้งต้น

หลักการและกลไก

การสลายแบบขั้นเดียวอธิบายด้วย N(t) = N₀(1/2)^(t/T½) ทุกครั้งที่ผ่านหนึ่งครึ่งชีวิต ปริมาณคงเหลือจะลดเหลือครึ่งของที่มีอยู่ก่อนหน้า อัตรากัมมันตภาพโดยเฉลี่ยลดลงในสัดส่วนเดียวกัน

ตัวอย่างการคำนวณ

เริ่มจากสาร 80 mg หลังหนึ่งครึ่งชีวิตจะเหลือ 40 mg หลังสองครึ่งชีวิตเหลือ 20 mg และหลังสามครึ่งชีวิตเหลือ 10 mg จึงเหลือ 12.5% ของสารกัมมันตรังสีเริ่มต้น

การแปลผล

ไม่ได้หมายความว่านิวเคลียสทุกตัวต้องสลายตรงเวลาครึ่งชีวิต การสลายของแต่ละนิวเคลียสเป็นเหตุการณ์สุ่ม สมการเอกซ์โพเนนเชียลเป็นกฎเชิงสถิติของนิวเคลียสจำนวนมาก

ความสัมพันธ์สำคัญN(t) = N₀ · (1/2)^(t/T½)

ตารางเปรียบเทียบ

ตารางเปรียบเทียบ
ปริมาณค่าหรือสัญลักษณ์หมายเหตุ
t = 080 mg100 %
t = 2 T½20 mg25 %
t = 3 T½10 mg12.5 %

การประยุกต์เพิ่มเติม

การหาอายุด้วยไอโซโทปต้องรู้การเปลี่ยนแปลงของสารแม่และสารลูก รวมทั้งสมมติฐานว่าตัวอย่างเป็นระบบปิด ส่วนทางการแพทย์ครึ่งชีวิตทางกายภาพต่างจากอัตราขับสารออกทางชีวภาพ

หลังผ่านสี่ครึ่งชีวิตจาก 80 mg จะเหลือ 80 × (1/2)⁴ = 5 mg หากหนึ่งครึ่งชีวิตยาวหกชั่วโมง เวลารวมคือ 24 ชั่วโมง ปริมาณที่ลดลงเป็นมิลลิกรัมในแต่ละช่วงจะเล็กลงเรื่อย ๆ เพราะคำนวณจากสิ่งที่เหลืออยู่

ความผิดพลาดคือหักมวลจำนวนคงที่จากมวลเริ่มต้นในทุกช่วง การสลายแบบเอกซ์โพเนนเชียลต้องคูณเศษส่วนของมวลคงเหลือทุกครั้ง เริ่มต้นด้วยจำนวนช่วง t/T½ แล้วค่อยคำนวณมวล

ข้อจำกัดและความเข้าใจผิด

หากสารลูกมีกัมมันตรังสีด้วย อาจต้องใช้แบบจำลองสายการสลายที่ซับซ้อน การปนเปื้อนหรือสูญเสียสารจากตัวอย่างทำให้การคำนวณอย่างง่ายคลาดเคลื่อนได้

แบบฝึกหัด

สารชนิดหนึ่งมีครึ่งชีวิต 6 ชั่วโมง หลัง 18 ชั่วโมงจะเหลือกี่เปอร์เซ็นต์

เฉลย: ผ่านไปสามครึ่งชีวิต จึงเหลือ (1/2)³ = 1/8 = 12.5%

ประเด็นสำคัญ: ไม่ได้หมายความว่านิวเคลียสทุกตัวต้องสลายตรงเวลาครึ่งชีวิต การสลายของแต่ละนิวเคลียสเป็นเหตุการณ์สุ่ม สมการเอกซ์โพเนนเชียลเป็นกฎเชิงสถิติของนิวเคลียสจำนวนมาก