หลักการและกลไก
การสลายแบบขั้นเดียวอธิบายด้วย N(t) = N₀(1/2)^(t/T½) ทุกครั้งที่ผ่านหนึ่งครึ่งชีวิต ปริมาณคงเหลือจะลดเหลือครึ่งของที่มีอยู่ก่อนหน้า อัตรากัมมันตภาพโดยเฉลี่ยลดลงในสัดส่วนเดียวกัน
ตัวอย่างการคำนวณ
เริ่มจากสาร 80 mg หลังหนึ่งครึ่งชีวิตจะเหลือ 40 mg หลังสองครึ่งชีวิตเหลือ 20 mg และหลังสามครึ่งชีวิตเหลือ 10 mg จึงเหลือ 12.5% ของสารกัมมันตรังสีเริ่มต้น
การแปลผล
ไม่ได้หมายความว่านิวเคลียสทุกตัวต้องสลายตรงเวลาครึ่งชีวิต การสลายของแต่ละนิวเคลียสเป็นเหตุการณ์สุ่ม สมการเอกซ์โพเนนเชียลเป็นกฎเชิงสถิติของนิวเคลียสจำนวนมาก
ตารางเปรียบเทียบ
| ปริมาณ | ค่าหรือสัญลักษณ์ | หมายเหตุ |
|---|---|---|
| t = 0 | 80 mg | 100 % |
| t = 2 T½ | 20 mg | 25 % |
| t = 3 T½ | 10 mg | 12.5 % |
การประยุกต์เพิ่มเติม
การหาอายุด้วยไอโซโทปต้องรู้การเปลี่ยนแปลงของสารแม่และสารลูก รวมทั้งสมมติฐานว่าตัวอย่างเป็นระบบปิด ส่วนทางการแพทย์ครึ่งชีวิตทางกายภาพต่างจากอัตราขับสารออกทางชีวภาพ
หลังผ่านสี่ครึ่งชีวิตจาก 80 mg จะเหลือ 80 × (1/2)⁴ = 5 mg หากหนึ่งครึ่งชีวิตยาวหกชั่วโมง เวลารวมคือ 24 ชั่วโมง ปริมาณที่ลดลงเป็นมิลลิกรัมในแต่ละช่วงจะเล็กลงเรื่อย ๆ เพราะคำนวณจากสิ่งที่เหลืออยู่
ความผิดพลาดคือหักมวลจำนวนคงที่จากมวลเริ่มต้นในทุกช่วง การสลายแบบเอกซ์โพเนนเชียลต้องคูณเศษส่วนของมวลคงเหลือทุกครั้ง เริ่มต้นด้วยจำนวนช่วง t/T½ แล้วค่อยคำนวณมวล
ข้อจำกัดและความเข้าใจผิด
หากสารลูกมีกัมมันตรังสีด้วย อาจต้องใช้แบบจำลองสายการสลายที่ซับซ้อน การปนเปื้อนหรือสูญเสียสารจากตัวอย่างทำให้การคำนวณอย่างง่ายคลาดเคลื่อนได้
แบบฝึกหัด
สารชนิดหนึ่งมีครึ่งชีวิต 6 ชั่วโมง หลัง 18 ชั่วโมงจะเหลือกี่เปอร์เซ็นต์
เฉลย: ผ่านไปสามครึ่งชีวิต จึงเหลือ (1/2)³ = 1/8 = 12.5%
ประเด็นสำคัญ: ไม่ได้หมายความว่านิวเคลียสทุกตัวต้องสลายตรงเวลาครึ่งชีวิต การสลายของแต่ละนิวเคลียสเป็นเหตุการณ์สุ่ม สมการเอกซ์โพเนนเชียลเป็นกฎเชิงสถิติของนิวเคลียสจำนวนมาก