Vísindi

Helmingunartími og geislavirk rotnun

Helmingunartími er sá tími sem þarf til þess að meðalfjöldi órofinna geislavirkra kjarna minnki um helming. Hann er einkenni viðkomandi kjarnategundar og ræðst ekki af upphafsmassa sýnisins.

Meginregla og skýring

Í einföldu rotnunarferli gildir N(t) = N₀(1/2)^(t/T½). Eftir hvern helmingunartíma er helmingur þess sem var eftir enn órotnaður. Virkni sýnisins minnkar með sama hlutfalli að meðaltali.

Reiknað dæmi

Ef sýni inniheldur upphaflega 80 mg eru 40 mg eftir einn helmingunartíma, 20 mg eftir tvo og 10 mg eftir þrjá. Eftir þrjá helmingunartíma eru því aðeins 12,5% upphaflega geislavirka efnisins eftir.

Túlkun niðurstöðu

Einstakur kjarni rotnar ekki endilega þegar nákvæmlega einn helmingunartími er liðinn. Hver rotnun er tilviljunarkennd, en stór safn kjarna fylgir tölfræðilegu veldisfalli.

Mikilvæg tengslN(t) = N₀ · (1/2)^(t/T½)

Samanburður og gögn

Samanburður og gögn
StærðGildi eða táknunAthugasemd
t = 080 mg100 %
t = 2 T½20 mg25 %
t = 3 T½10 mg12.5 %

Nánari notkun

Geislaaldursgreining byggir á mælingu móður- og dótturkjarnategunda og forsendum um sögu sýnisins. Í læknisfræði þarf að greina eðlisfræðilegan helmingunartíma frá líffræðilegum útskilnaði.

Eftir fjóra helmingunartíma eru 80 × (1/2)⁴ = 5 mg eftir af 80 mg. Ef hver helmingunartími er sex klukkustundir hafa þá liðið 24 klukkustundir. Minnkunin í mg verður sífellt minni, þar sem helmingur er tekinn af nýrri leif.

Ekki draga frá fastan massamun á hverju tímabili. Veldisvísisfallið lýsir hlutfallslegri minnkun af því sem er enn til staðar. Reiknaðu fjölda helmingunartíma t/T½ áður en þú finnur massann.

Takmarkanir og algengar villur

Einfalda formúlan nægir ekki alltaf ef dótturefnið er sjálft geislavirkt. Mengun eða tap efnis getur einnig raskað útreikningi aldurs eða magni.

Æfing

Helmingunartími er 6 klukkustundir. Hve mörg prósent eru eftir 18 klukkustundir?

Lausn: Þrír helmingunartímar eru liðnir. Hlutfallið er (1/2)³ = 1/8 = 12,5%.

Mikilvægt að muna: Einstakur kjarni rotnar ekki endilega þegar nákvæmlega einn helmingunartími er liðinn. Hver rotnun er tilviljunarkennd, en stór safn kjarna fylgir tölfræðilegu veldisfalli.