วิทยาศาสตร์

เลนส์บาง: จุดโฟกัส ภาพ และกำลังขยาย

แบบจำลองเลนส์บางเชื่อมโยงระยะวัตถุ ระยะภาพ และความยาวโฟกัสผ่านการหักเหแสง ใช้อธิบายกล้องถ่ายภาพ แว่นขยาย และการทดลองทัศนศาสตร์พื้นฐาน

หลักการและกลไก

เมื่อใช้ข้อตกลงเครื่องหมายสอดคล้องกัน จะได้ 1/f = 1/dₒ + 1/dᵢ และกำลังขยายตามขวาง m = −dᵢ/dₒ ค่า m ติดลบหมายถึงภาพกลับหัวในกรณีวัตถุจริงและภาพจริง

ตัวอย่างการคำนวณ

เลนส์นูนมี f = +10 cm และวัตถุอยู่ที่ dₒ = 30 cm จะได้ 1/dᵢ = 1/10 − 1/30 ดังนั้น dᵢ = 15 cm และ m = −15/30 = −0.5 เป็นภาพจริง กลับหัว และมีขนาดครึ่งหนึ่ง

การแปลผล

หากวางวัตถุใกล้เลนส์นูนกว่าระยะโฟกัส จะเกิดภาพเสมือนหัวตั้ง ซึ่งรับบนฉากโดยตรงไม่ได้ เครื่องหมายระยะภาพช่วยบอกตำแหน่งตามข้อตกลงที่ใช้

ความสัมพันธ์สำคัญ1/f = 1/dₒ + 1/dᵢ ; m = −dᵢ/dₒ

ตารางเปรียบเทียบ

ตารางเปรียบเทียบ
ปริมาณค่าหรือสัญลักษณ์หมายเหตุ
f+10 cm+
dₒ30 cm+
dᵢ15 cmm = −0.5

การประยุกต์เพิ่มเติม

สมการเลนส์บางใช้การประมาณรังสีใกล้แกน เลนส์หนา รังสีที่ขอบ และความคลาดสีอาจทำให้ภาพจริงต่างจากคำตอบของแบบจำลอง

ถ้าย้ายวัตถุจาก 30 cm มาอยู่ที่ 20 cm หน้าเลนส์ซึ่งมี f = 10 cm จะได้ dᵢ = 20 cm และ m = −1 เป็นภาพจริงหัวกลับขนาดเท่าวัตถุ เมื่อวางวัตถุตรงจุดโฟกัสพอดี รังสีที่ออกจะขนานกันในแบบจำลองอุดมคติและระยะภาพมุ่งสู่อินฟินิตี จึงเห็นว่าการเลื่อนวัตถุเพียงเล็กน้อยใกล้โฟกัสอาจเปลี่ยนตำแหน่งฉากรับภาพมาก ในการทดลองจริงต้องคำนึงถึงความหนาเลนส์และการจัดแนวด้วย

ข้อจำกัดและความเข้าใจผิด

อย่าสับสนภาพจริงกับภาพเสมือนหรือใช้ระบบเครื่องหมายสองแบบปะปนกัน ระยะทุกค่าควรอยู่ในหน่วยเดียวกัน

แบบฝึกหัด

เลนส์ f = 10 cm วัตถุอยู่ห่าง 30 cm จงหา dᵢ และ m

เฉลย: dᵢ = 15 cm และ m = −0.5 เป็นภาพจริง กลับหัว ขนาดครึ่งหนึ่ง

ประเด็นสำคัญ: หากวางวัตถุใกล้เลนส์นูนกว่าระยะโฟกัส จะเกิดภาพเสมือนหัวตั้ง ซึ่งรับบนฉากโดยตรงไม่ได้ เครื่องหมายระยะภาพช่วยบอกตำแหน่งตามข้อตกลงที่ใช้