หลักการและกลไก
เมื่อใช้ข้อตกลงเครื่องหมายสอดคล้องกัน จะได้ 1/f = 1/dₒ + 1/dᵢ และกำลังขยายตามขวาง m = −dᵢ/dₒ ค่า m ติดลบหมายถึงภาพกลับหัวในกรณีวัตถุจริงและภาพจริง
ตัวอย่างการคำนวณ
เลนส์นูนมี f = +10 cm และวัตถุอยู่ที่ dₒ = 30 cm จะได้ 1/dᵢ = 1/10 − 1/30 ดังนั้น dᵢ = 15 cm และ m = −15/30 = −0.5 เป็นภาพจริง กลับหัว และมีขนาดครึ่งหนึ่ง
การแปลผล
หากวางวัตถุใกล้เลนส์นูนกว่าระยะโฟกัส จะเกิดภาพเสมือนหัวตั้ง ซึ่งรับบนฉากโดยตรงไม่ได้ เครื่องหมายระยะภาพช่วยบอกตำแหน่งตามข้อตกลงที่ใช้
ตารางเปรียบเทียบ
| ปริมาณ | ค่าหรือสัญลักษณ์ | หมายเหตุ |
|---|---|---|
| f | +10 cm | + |
| dₒ | 30 cm | + |
| dᵢ | 15 cm | m = −0.5 |
การประยุกต์เพิ่มเติม
สมการเลนส์บางใช้การประมาณรังสีใกล้แกน เลนส์หนา รังสีที่ขอบ และความคลาดสีอาจทำให้ภาพจริงต่างจากคำตอบของแบบจำลอง
ถ้าย้ายวัตถุจาก 30 cm มาอยู่ที่ 20 cm หน้าเลนส์ซึ่งมี f = 10 cm จะได้ dᵢ = 20 cm และ m = −1 เป็นภาพจริงหัวกลับขนาดเท่าวัตถุ เมื่อวางวัตถุตรงจุดโฟกัสพอดี รังสีที่ออกจะขนานกันในแบบจำลองอุดมคติและระยะภาพมุ่งสู่อินฟินิตี จึงเห็นว่าการเลื่อนวัตถุเพียงเล็กน้อยใกล้โฟกัสอาจเปลี่ยนตำแหน่งฉากรับภาพมาก ในการทดลองจริงต้องคำนึงถึงความหนาเลนส์และการจัดแนวด้วย
ข้อจำกัดและความเข้าใจผิด
อย่าสับสนภาพจริงกับภาพเสมือนหรือใช้ระบบเครื่องหมายสองแบบปะปนกัน ระยะทุกค่าควรอยู่ในหน่วยเดียวกัน
แบบฝึกหัด
เลนส์ f = 10 cm วัตถุอยู่ห่าง 30 cm จงหา dᵢ และ m
เฉลย: dᵢ = 15 cm และ m = −0.5 เป็นภาพจริง กลับหัว ขนาดครึ่งหนึ่ง
ประเด็นสำคัญ: หากวางวัตถุใกล้เลนส์นูนกว่าระยะโฟกัส จะเกิดภาพเสมือนหัวตั้ง ซึ่งรับบนฉากโดยตรงไม่ได้ เครื่องหมายระยะภาพช่วยบอกตำแหน่งตามข้อตกลงที่ใช้