Khoa học

Số lượng tử và orbital nguyên tử

Bốn số lượng tử n, ℓ, mℓ và ms mô tả một trạng thái electron trong nguyên tử. Chúng không phải bốn tọa độ quỹ đạo cổ điển mà phát sinh từ các trạng thái được phép trong cơ học lượng tử.

Cơ chế và nguyên tắc

n là số nguyên dương; ℓ nhận giá trị từ 0 đến n − 1; mℓ chạy từ −ℓ đến +ℓ theo bước nguyên. Với electron, số lượng tử spin ms chỉ nhận +1/2 hoặc −1/2.

Ví dụ tính toán

Đối với phân lớp 3p, ta có n = 3, ℓ = 1 nên mℓ = −1, 0, +1. Có ba orbital p và mỗi orbital tối đa hai electron spin đối nhau. Do đó phân lớp 3p chứa tối đa sáu electron.

Đọc và giải thích kết quả

Số orbital của phân lớp là 2ℓ + 1. Giới hạn electron toàn lớp chính trong mô hình cơ bản là 2n²: lớp n = 3 có tối đa 18 electron, mặc dù trật tự mức năng lượng giữa các phân lớp không chỉ theo n.

Hệ thức quan trọngn = 3, ℓ = 1, mℓ ∈ {−1, 0, +1}, ms = ±1/2

Bảng dữ liệu

Bảng dữ liệu
Đại lượngGiá trị hoặc kí hiệuGhi chú
n3n ≥ 1
ℓ10 ≤ ℓ < n
mℓ−1, 0, +1−ℓ ≤ mℓ ≤ ℓ

Vận dụng sâu hơn

Dùng điều kiện giá trị để phát hiện bộ số lượng tử sai. Chẳng hạn n = 2, ℓ = 2 là không hợp lệ vì ℓ phải nhỏ hơn n. Với phân lớp d, ℓ = 2 và có năm giá trị mℓ.

Đối với phân lớp d, ℓ = 2 nên mℓ có năm giá trị −2, −1, 0, +1, +2; có năm orbital và sức chứa tối đa mười electron. Với f, ℓ = 3 cho bảy orbital và tối đa mười bốn electron.

Đừng hiểu mℓ như tọa độ chắc chắn của một electron. Hình dạng và hướng orbital xuất phát từ hàm sóng và cách chọn trục. Trong điện trường hoặc từ trường bên ngoài, các trạng thái từng bằng năng lượng có thể tách mức.

Giới hạn và sai lầm thường gặp

Orbital là vùng phân bố xác suất, không phải đường đi xác định của một electron. Spin cũng không tương đương quả cầu nhỏ tự quay theo nghĩa cổ điển. Tương tác giữa electron làm năng lượng nguyên tử nhiều electron phức tạp hơn.

Bài tập

Bộ n = 3, ℓ = 2, mℓ = −2, ms = +1/2 có được phép không?

Lời giải: Có. ℓ = 2 nhỏ hơn n = 3; mℓ nằm trong khoảng −2 đến +2 và ms có giá trị hợp lệ.

Điều cần nhớ: Số orbital của phân lớp là 2ℓ + 1. Giới hạn electron toàn lớp chính trong mô hình cơ bản là 2n²: lớp n = 3 có tối đa 18 electron, mặc dù trật tự mức năng lượng giữa các phân lớp không chỉ theo n.