Vísindi

Varðveisla orku í eðlisfræðilegum ferlum

Varðveisla orku merkir að heildarorka einangraðs kerfis helst óbreytt. Orkan getur breyst úr einu formi í annað eða flust milli kerfis og umhverfis sem varmi eða vinna.

Meginregla og skýring

Í algengri efnafræðilegri táknvenju er ΔU = q + w. Varmi sem fer inn í kerfið hefur q jákvætt, og vinna sem umhverfið vinnur á kerfinu hefur w jákvætt. Þegar kerfið vinnur á umhverfinu er w neikvætt.

Reiknað dæmi

Kerfi fær 50 J af varma og framkvæmir 20 J vinnu á umhverfinu. Þá er q = +50 J og w = −20 J, svo breyting innri orku verður ΔU = +30 J, ekki +70 J.

Túlkun niðurstöðu

Mikilvægt er að skilgreina mörk kerfisins áður en formerki eru ákveðin. Orka sem tapast úr einu kerfi birtist annars staðar. Ef kerfi og umhverfi eru skoðuð saman geta innri flutningar jafnast út.

Mikilvæg tengslΔU = q + w

Samanburður og gögn

Samanburður og gögn
StærðGildi eða táknunAthugasemd
q+50 J+
w−20 J−
ΔU+30 J=

Nánari notkun

Ís tekur við varma við bráðnun án þess að hitastig hækki strax; orkan fer í ástandsbreytingu. Í vasaljósi breytist efnaorka rafhlöðu í raforku og síðan meðal annars ljós og varma.

Annað dæmi: kerfi missir 60 J í varma en umhverfið framkvæmir 15 J vinnu á því. Þá er q = −60 J og w = +15 J, svo ΔU = −45 J. Innri orka minnkar þótt vinna flytji orku inn í kerfið.

Varmi og vinna eru ferlar sem flytja orku, ekki tvær aðskildar birgðir í hlutnum. Innri orka er ástandsfall; mismunandi leiðir milli sömu upphafs- og lokaástanda geta gefið ólíkt q og w en sama ΔU.

Takmarkanir og algengar villur

Varðveisla heildarorku er ekki það sama og varðveisla vélrænnar orku. Núningur getur minnkað hreyfiorku en aukið varmaorku. Mismunandi kennslubækur geta notað ólíka formerkjavenju fyrir vinnu.

Æfing

Kerfi fær 80 J af varma og framkvæmir 35 J vinnu. Hver er ΔU?

Lausn: q = +80 J og w = −35 J. Því er ΔU = 80 − 35 = +45 J.

Mikilvægt að muna: Mikilvægt er að skilgreina mörk kerfisins áður en formerki eru ákveðin. Orka sem tapast úr einu kerfi birtist annars staðar. Ef kerfi og umhverfi eru skoðuð saman geta innri flutningar jafnast út.