Vísindi

Bygging atóms: kjarni, rafeindir og samsætur

Atóm er með örsmáan jákvætt hlaðinn kjarna og rafeindir sem lýst er með skammtaástandi umhverfis hann. Sætistalan Z er fjöldi róteinda og ákvarðar frumefnið.

Meginregla og skýring

Massatalan A er fjöldi róteinda og nifteinda samtals. Hlutlaust atóm hefur Z rafeindir, en jón fær eða missir rafeindir án þess að breyta Z. Samsætur hafa sömu Z en mismunandi fjölda nifteinda.

Reiknað dæmi

Fyrir ²³Na er Z = 11: 11 róteindir, 12 nifteindir og 11 rafeindir í hlutlausu atómi. Na⁺ hefur 10 rafeindir en er enn natríum. Atómmassi í lotukerfinu er yfirleitt vegið meðaltal náttúrulegra samsætna.

Túlkun niðurstöðu

Dreifitilraun Rutherford sýndi að jákvæða hleðslan og megnið af massanum er í kjarnanum. Skammtafræðileg svigrúm lýsa líkum á staðsetningu rafeinda í stað brauta eins og reikistjarna.

Mikilvæg tengslA = Z + N

Samanburður og gögn

Samanburður og gögn
StærðGildi eða táknunAthugasemd
⁴HeZ = 2, N = 2A = 4
²³NaZ = 11, N = 12A = 23
³⁵ClZ = 17, N = 18A = 35

Nánari notkun

Stærðargráða atóms er um 10⁻¹⁰ m en kjarna um 10⁻¹⁵ m. Mörk atóms eru þó ekki nákvæm yfirborð; skilgreining radíusar skiptir máli.

Samsæturnar ²⁴Mg og ²⁶Mg hafa báðar 12 róteindir en annars vegar 12 og hins vegar 14 nifteindir. Mg²⁺ hefur enn 12 róteindir, en rafeindirnar eru 10 í stað 12. Þannig er myndun jónar ekki það sama og breyting á samsætu. Í massagreiningu skýrir samsætudreifing hluta mældra toppa, en jónahleðsla hefur áhrif á mælt hlutfall massa og hleðslu. Nákvæmur massi samsætu er ekki endilega heiltalan A.

Takmarkanir og algengar villur

Massatalan A er ekki nákvæmur atómmassi í einingunni u. Bindiorka og massi rafeinda skipta máli, og svigrúm eru ekki hringbrautir.

Æfing

Hversu margar róteindir, nifteindir og rafeindir eru í ³⁵Cl⁻ ef Z = 17?

Lausn: 17 róteindir, 18 nifteindir og 18 rafeindir vegna viðbótarhleðslunnar.

Mikilvægt að muna: Dreifitilraun Rutherford sýndi að jákvæða hleðslan og megnið af massanum er í kjarnanum. Skammtafræðileg svigrúm lýsa líkum á staðsetningu rafeinda í stað brauta eins og reikistjarna.