Frumefni · yfirlitssíða

67Ho

Holmín

Holmín er frumefni með sætistölu 67 og táknið Ho. Það er í lotu 6, flokki — og f-blokk. Við stofuhita er viðmiðunarástandið fast efni. Rafeindaskipanin er [Xe] 4f11 6s2.

Sætistala67

Staðlaður atómmassi164.930329(5)

Flokkur—

Lota6

Blokkf

Rafeindaskipan[Xe] 4f11 6s2

Rafeindabygging

Hvað stýrir efnafræðilegri hegðun

Í lantaníðum fyllist 4f-undirhvelið eftir því sem líður yfir lotuna. Oxunartalan +3 er algeng, en f-rafeindir geta valdið miklum mun á segul- og ljósfræðilegum eiginleikum.

Rafeindaskipan atómsins er [Xe] 4f11 6s2. 4f-rafeindirnar eru að hluta skýldar af ytri rafeindum og þess vegna getur efnafræði nágrannalantaníða verið mjög lík.

Efnaform

Efnasambönd, jónir og efni

Lantaníð koma oft fyrir sem +3 jónir í oxíðum, halíðum og komplexum. Efnafræði þeirra er mjög lík innbyrðis, þó f-rafeindir valdi mun á segul- og ljósfræðilegum eiginleikum.

Eðlishegðun

Ástand og fasabreytingar

Við stofuhita er viðmiðunarástandið fast efni. Skráður eðlismassi er 8.79 g/cm³. Bræðslumarkið er 1 742 K (1 469 °C). Suðumarkið er 2 873 K (2 600 °C). Þrýstingur, hreinleiki og kristalgerð geta haft áhrif á mælda eðliseiginleika.

Tilvist og notkun

Hvar frumefnið finnst og hvernig það er notað

Í reynd tengist holmín sérstaklega eftirfarandi sviðum: leysarar, seglar og vísindarannsóknir.

Í reynd

Áþreifanleg notkun

Leysarar

Jónir eða efni sem innihalda holmín eru notuð í sumum leysurum þar sem orkustig þeirra gefa hentuga bylgjulengd.

Seglar

Eitt hagnýtt samhengi er seglar. Nákvæmt hlutverk holmín fer eftir því hvort það er notað sem hreint frumefni, efnasamband, málmblanda, efni eða tiltekin samsæta.

Vísindarannsóknir

Holmín er rannsakað til að prófa hugmyndir um atómbyggingu, kjarnaeiginleika og lotubundnar tilhneigingar. Notkunin er rannsóknamiðuð en ekki byggð á miklu efnamagni.

Staða í lotukerfinu

Hvað nágrannarnir segja okkur

Holmín er í lotu 6 og flokki 3. Raunverulegir nágrannar hjálpa til við að bera saman atómstærð, jónunarorku, rafeindaskipan og tengimynstur innan lotukerfisins. Í þessu nágrenni sjást til dæmis Terbín, Dysprósín, Erbín, Túlín.

Viðmiðunargildi

Eðlis- og atómeiginleikar

Flokkunlantaníð

Ástandsform við stofuhitafast efni

Rafeindahvel2 · 8 · 18 · 29 · 8 · 2

Eðlismassi8.79 g/cm³

Bræðslumark1 742 K (1 469 °C)

Suðumark2 873 K (2 600 °C)

Rafdrægni samkvæmt Pauling1.23

Fyrsta jónunarorka581 kJ/mol

Rafeindasækni32.61 kJ/mol

Gildin lýsa frumefninu eða hlutlausri frumeind þegar það á við. Eðlisgildi geta ráðist af allotrópi, þrýstingi og mæliaðstæðum.

Saga

Uppgötvun og auðkenning

Uppgötvun holmín er tengd við Marc Delafontaine. Að greina nýtt frumefni, einangra hreint sýni og síðar staðfesta stöðu þess með sætistölu 67 gerðist ekki alltaf á sama tíma.

Samsætur og atómmassi

Hvernig samsætusamsetning hefur áhrif á tölurnar

Staðlaður atómmassi er 164.930329(5). Hann er vegið meðaltal samsætusamsetningar náttúrulegs efnis á jörðinni, ekki massi einnar tiltekinnar frumeindar.

Holmín hefur að minnsta kosti eina stöðuga samsætu. Samsætur hafa sama fjölda róteinda en mismunandi fjölda nifteinda og eru því sama frumefni með mismunandi atómmassa.

Öryggi

Meðhöndlun og útsetning

Öryggi fer eftir efnaformi, skammti og leið útsetningar. Hreint frumefni, jónir og efnasambönd geta haft mjög ólík áhrif á líkama og umhverfi og því þarf að skoða öryggisupplýsingar þess efnis sem raunverulega er notað.