วิทยาศาสตร์

ไอโซโทป: ธาตุเดียวกันแต่นิวตรอนต่างกัน

ไอโซโทปคืออะตอมของธาตุเดียวกันที่มีจำนวนโปรตอน Z เท่ากันแต่จำนวนนิวตรอน N ต่างกัน เลขมวล A เป็นผลรวมของโปรตอนและนิวตรอนในนิวเคลียส

นิยามและเงื่อนไข

จาก A = Z + N จะได้ N = A − Z คาร์บอน-12 มีโปรตอน 6 และนิวตรอน 6 ส่วนคาร์บอน-14 มีโปรตอน 6 แต่มีนิวตรอน 8

กลไกสำคัญ

สัญลักษณ์ ¹⁴₆C บอกว่า A = 14 และ Z = 6 คาร์บอนอะตอมเป็นกลางมีอิเล็กตรอน 6 ตัว การกลายเป็นไอออนเปลี่ยนจำนวนอิเล็กตรอนแต่ไม่เปลี่ยนชนิดไอโซโทป

ตัวอย่างที่ตรวจสอบได้

คาร์บอน-12 และคาร์บอน-13 มีเสถียรภาพ ส่วนคาร์บอน-14 เป็นสารกัมมันตรังสีและสลายตัวแบบบีตา ดังนั้นไอโซโทปไม่ได้เป็นกัมมันตรังสีทุกชนิด

การตีความผล

มวลอะตอมสัมพัทธ์ในตารางธาตุเป็นค่าเฉลี่ยถ่วงน้ำหนักของมวลไอโซโทปตามสัดส่วนตามธรรมชาติ จึงมักมีทศนิยมและไม่ใช่เลขมวลจำนวนเต็มของนิวเคลียสเดียว

ข้อจำกัดของแบบจำลอง

การหาอายุด้วยคาร์บอน-14 ใช้การลดลงของไอโซโทปนี้ในวัสดุที่เคยมีชีวิต ต้องตรวจสอบสมมติฐานและการปรับเทียบ ไม่ใช่วิธีหาอายุหินทุกชนิด

ความสัมพันธ์A = Z + N
ตัวอย่าง
กรณีค่าหรือสมการความหมาย
¹²CZ = 6N = 6
¹³CZ = 6N = 7
¹⁴CZ = 6N = 8

ตัวอย่างเชิงลึก

มวลอะตอมเฉลี่ยเป็นค่าเฉลี่ยถ่วงน้ำหนัก ไม่ใช่มวลนิวเคลียสตัวใดตัวหนึ่ง ตัวอย่างสมมติ ถ้ามีไอโซโทปมวล 10 u อยู่ 75% และมวล 11 u อีก 25% จะได้ค่าเฉลี่ย 0.75 × 10 + 0.25 × 11 = 10.25 u ไม่มีนิวเคลียสตัวใดมีนิวคลีออน 10.25 ตัว

ไอโซโทปของธาตุเดียวกันมีสมบัติทางเคมีคล้ายกัน แต่ความต่างของมวลอาจมีผลต่ออัตราปฏิกิริยาบางชนิดผ่านผลไอโซโทป การหาอายุต้องพิจารณาครึ่งชีวิต สิ่งปนเปื้อนในตัวอย่าง และการปรับเทียบด้วย

แบบฝึกหัด

ถ้า ¹³C มี Z = 6 จะมีนิวตรอนกี่ตัว?

เฉลยพร้อมเหตุผล: N = A − Z = 13 − 6 = 7 นิวตรอน อิเล็กตรอนไม่ถูกรวมในเลขมวล A

ประเด็นที่ต้องจำ: ต้องแยกเลขอะตอม เลขมวล และมวลอะตอมเฉลี่ยออกจากกัน