Skilgreining og aðstæður
Jafnan A = Z + N gefur N = A − Z. Kolefni-12 hefur sex róteindir og sex nifteindir, en kolefni-14 hefur sex róteindir og átta nifteindir.
Hvað ræður niðurstöðunni
Táknið ¹⁴₆C segir að A = 14 og Z = 6. Hlutlaust kolefnisatóm hefur sex rafeindir, en jónað atóm getur haft annan rafeindafjölda án þess að samsætan breytist.
Dæmi sem má sannreyna
Kolefni-12 og kolefni-13 eru stöðugar samsætur en kolefni-14 er geislavirk samsæta sem gengur í gegnum beta-hrörnun. Það er því rangt að telja allar samsætur geislavirkar.
Túlkun niðurstaðna
Hlutfallsleg atómmassi í lotukerfinu er vegið meðaltal samsætumassa samkvæmt náttúrulegri tíðni samsætanna. Hann er því oft ekki heil tala.
Takmarkanir líkansins
Aldursgreining með kolefni-14 nýtir mælda hrörnun í lífrænum leifum sem áður voru lifandi. Aðferðin krefst kalibreringar og á ekki við um hvaða bergtegund sem er.
| Tilvik | Gildi eða jafna | Merking |
|---|---|---|
| ¹²C | Z = 6 | N = 6 |
| ¹³C | Z = 6 | N = 7 |
| ¹⁴C | Z = 6 | N = 8 |
Frekari beiting
Meðalatómmassi er vegið meðaltal en ekki massi eins atómkjarna. Í tilbúnu dæmi gefa 75% samsætu með massa 10 u og 25% með massa 11 u meðaltalið 0,75 × 10 + 0,25 × 11 = 10,25 u. Enginn einstakur kjarni hefur 10,25 kjarneindir.
Samsætur sama frumefnis hafa oft svipaða efnafræði, en mismunandi massi getur haft áhrif á hvarfhraða með samsætuáhrifum. Við aldursgreiningar þarf einnig að þekkja helmingunartíma, mögulega mengun sýnis og kvörðun mælinga.
Æfing
Hve margar nifteindir hefur ¹³C ef Z = 6?
Útskýrt svar: N = A − Z = 13 − 6 = 7 nifteindir. Rafeindir teljast ekki til sætistölu A.
Mikilvægasta atriðið: Atómnúmer, sætistala og meðalatómmassi eru þrjár ólíkar stærðir.