Vísindi

Rafdrægni og pólun efnatengja

Rafdrægni lýsir því hversu sterkt atóm dregur til sín rafeindir sem það deilir með öðru atómi í efnatengi. Hún hjálpar til við að skýra pólun tengja, en er ekki mæling á raunverulegri hleðslu einangraðs atóms.

Skilgreining og aðstæður

Pauling-kvarðinn er hlutfallslegur og án einingar. Flúor hefur hæsta rafdrægni. Í H—Cl dregur klór rafeindaþéttleika meira til sín og verður því örlítið neikvæður, en vetnið örlítið jákvætt.

Hvað ræður niðurstöðunni

Mikill munur á rafdrægni tengist oft sterku jónareðli en lítill munur samgildu eðli. Raunveruleg tengi mynda þó samfellt bil; ein ákveðin tala skilur ekki öll jónatengi frá samgildum tengjum.

Dæmi sem má sannreyna

H—H hefur engan tengjatvískautsstyrk vegna þess að atómin eru eins. H—Cl hefur tvískaut. Í CO₂ eru bæði C=O-tengin póluð, en þau liggja í gagnstæðar áttir í línulegri sameind og áhrif þeirra eyðast.

Túlkun niðurstaðna

Rafdrægni og jónunarorka eru ólík hugtök. Rafdrægni lýsir aðdráttarafli í tengi, en jónunarorka þeirri orku sem þarf til að fjarlægja rafeind af atómi eða jón í gasfasa.

Takmarkanir líkansins

Til að meta pólun sameindar þarf fyrst að teikna Lewis-byggingu, finna lögun sameindarinnar og leggja saman tvískautsvigra. Bogin H₂O-sameind hefur heildartvískaut, en línuleg CO₂-sameind ekki.

SambandΔχ = |χ(A) − χ(B)|
Dæmi
TilvikGildi eða jafnaMerking
H₂Δχ = 0μ = 0
HClΔχ > 0μ ≠ 0
CO₂2 × C=Oμ = 0

Frekari beiting

Berið saman H₂O og CO₂. Súrefni dregur til sín rafeindir sterkar en vetni og kolefni, en sameindarlögunin ræður því hvort heildartvískaut myndist. Í H₂O er hornið um 104,5° svo O—H tvískautin eyðast ekki. Í línulegri CO₂ eru C=O tvískautin gagnstæð og falla saman í núll.

Algeng mistök eru að álykta að sameind sé skautuð einfaldlega vegna þess að hún inniheldur skautað tengi. Pauling-kvarðinn gefur heldur ekki beint tvískautsstyrk í debye: lengd tengjanna og raunveruleg hleðsludreifing skipta máli. Leysni er vísbending, en aðrir millisameindakraftar hafa einnig áhrif.

Æfing

Af hverju er CO₂ óskautuð sameind þótt bæði C=O-tengin séu póluð?

Útskýrt svar: CO₂ er línuleg með 180° horni. Tvískautin eru jafn stór en beinast í gagnstæðar áttir, svo vigursumman er núll.

Mikilvægasta atriðið: Pólun tengja og pólun heillar sameindar er ekki það sama; lögunin skiptir máli.