Định nghĩa và điều kiện
Với biến đổi thuận nghịch, dS = δq_rev/T. Nếu nhiệt độ không đổi, ΔS = q_rev/T; nhiệt độ phải dùng kelvin và q_rev phải là nhiệt trao đổi trên đường đi thuận nghịch.
Cơ chế quyết định
Khi băng tan, entropy của phần nước tăng do các phân tử có nhiều cách sắp xếp hơn. Khi nước đóng băng, entropy của hệ có thể giảm nhưng entropy của môi trường tăng vì nhận nhiệt tỏa ra.
Ví dụ có thể kiểm tra
Một hệ hấp thụ thuận nghịch 600 J ở 300 K có ΔS = +2 J/K. Nếu quá trình đảo chiều với cùng trạng thái đầu-cuối, ΔS đổi dấu. Entropy là hàm trạng thái dù nhiệt phụ thuộc đường đi.
Đọc và giải thích kết quả
Định luật II yêu cầu ΔS của toàn hệ gồm hệ xét và môi trường không âm đối với quá trình thực. Riêng một phần có thể giảm entropy nếu nơi khác tăng đủ nhiều.
Giới hạn áp dụng
Số mol khí tăng thường gợi ý entropy tăng, nhưng không phải tiêu chuẩn tuyệt đối. Pha, nhiệt độ, phân bố năng lượng và cách ràng buộc hệ đều ảnh hưởng đến kết luận.
| Trường hợp | Giá trị hoặc công thức | Ý nghĩa |
|---|---|---|
| qrev | 600 J | T = 300 K |
| ΔS | 600 / 300 | 2 J/K |
| ΔS | qrev / T | qrev = 600 J |
Phân tích sâu hơn
Ở cách nhìn thống kê, có thể viết S = k_B ln Ω cho các vi trạng thái đồng xác suất, trong đó Ω là số cách sắp xếp vi mô. Công thức giúp giải thích chiều hướng tăng entropy một cách định lượng, không cần dựa vào hình ảnh “bừa bộn” trong sinh hoạt.
Khi chuyển pha thuận nghịch ở nhiệt độ không đổi, q_rev có thể tính từ nhiệt ẩn. Băng tan tại 273,15 K làm entropy của nước tăng; môi trường cung cấp nhiệt nên có thể giảm entropy. Trong giới hạn thuận nghịch lí tưởng, tổng biến thiên bằng 0; quá trình thực sinh entropy dương.
Bài tập
Nếu nhiệt thuận nghịch 900 J đi vào hệ ở 300 K, hãy tính ΔS.
Lời giải: ΔS = q_rev/T = 900/300 = +3 J/K. Dấu dương tương ứng với việc hệ nhận nhiệt trong quá trình thuận nghịch.
Điểm cần nhớ: Không đánh giá định luật II chỉ từ entropy của một bộ phận mà bỏ qua môi trường.