Vísindi

Rafeindaskipan og orkustig

Rafeindaskipan lýsir því hvernig rafeindir raðast á orkustig og svigrúm atóms. Skipanin hjálpar til við að skýra gildisrafeindir, jónamyndun og endurteknar breytingar í lotukerfinu.

Meginregla og skýring

Í einföldu grunnástandslíkani fyllast lægri orkustig fyrst. Útilokunarregla Paulis leyfir mest tvær rafeindir með gagnstæða spuna í sama svigrúmi; regla Hunds segir til um dreifingu á jafnhá svigrúm. s-undirhvel rúmar 2 rafeindir, p rúmar 6 og d rúmar 10.

Reiknað dæmi

Natríum hefur sætistöluna 11 og skipanina 1s² 2s² 2p⁶ 3s¹. Magnesíum endar á 3s² en klór á 3s² 3p⁵. Natríum getur því auðveldlega myndað Na⁺ með því að missa eina rafeind, á meðan klór getur myndað Cl⁻.

Túlkun niðurstöðu

Talan fyrir framan stafinn gefur aðalskammtatölu, stafurinn táknar undirhvel og veldisvísirinn fjölda rafeinda. Summa veldisvísanna á að jafngilda heildarfjölda rafeinda í atóminu eða jóninni.

Mikilvæg tengsl1s² 2s² 2p⁶ 3s¹ (Na)

Samanburður og gögn

Samanburður og gögn
StærðGildi eða táknunAthugasemd
Na (Z = 11)1s² 2s² 2p⁶ 3s¹1
Mg (Z = 12)1s² 2s² 2p⁶ 3s²2
Cl (Z = 17)[Ne] 3s² 3p⁵7

Nánari notkun

Hjá hliðarmálmum losna 4s-rafeindir oft áður en 3d-rafeindir þegar jákvæðar jónir myndast. Járn má rita [Ar] 3d⁶ 4s², en Fe²⁺ hefur skipanina [Ar] 3d⁶. Króm og kopar sýna einnig frávik frá einfaldri fyllingarreglu.

Skoðum klóríðjón: hlutlaust Cl hefur 17 rafeindir en Cl⁻ hefur 18, þannig að rafeindaskipanin samsvarar [Ar]. Jónin er samt klór því róteindafjöldi kjarnans breytist ekki. Tvær agnir með sama rafeindafjölda eru ekki sjálfkrafa sama frumefnið.

Algeng villa er að rugla saman gildisrafeindum og öllum rafeindum atóms. Na hefur 11 rafeindir en aðeins eina á ysta aðalhveli í einfalda líkaninu. Reiknaðu fyrst sætistölu, hleðslu og fjölda rafeinda.

Takmarkanir og algengar villur

Rafeindaskipan frjáls atóms er upphafslíkan en ekki full lýsing á sameindatengjum. Orka svigrúma getur breyst við jónun og tengslamyndun. Ekki má túlka svigrúm sem fastar hringbrautir rafeinda.

Æfing

Ritaðu rafeindaskipan Mg (Z = 12) og Mg²⁺. Hversu margar rafeindir tapast?

Lausn: Mg er 1s² 2s² 2p⁶ 3s², en Mg²⁺ er 1s² 2s² 2p⁶. Tvær 3s-rafeindir hafa tapast.

Mikilvægt að muna: Talan fyrir framan stafinn gefur aðalskammtatölu, stafurinn táknar undirhvel og veldisvísirinn fjölda rafeinda. Summa veldisvísanna á að jafngilda heildarfjölda rafeinda í atóminu eða jóninni.