Frumefni · yfirlitssíða

61Pm

Prómeþín

Prómeþín er frumefni með sætistölu 61 og táknið Pm. Það er í lotu 6, flokki — og f-blokk. Við stofuhita er viðmiðunarástandið fast efni. Rafeindaskipanin er [Xe] 4f5 6s2.

Sætistala61

Staðlaður atómmassi—

Flokkur—

Lota6

Blokkf

Rafeindaskipan[Xe] 4f5 6s2

Rafeindabygging

Hvað stýrir efnafræðilegri hegðun

Í lantaníðum fyllist 4f-undirhvelið eftir því sem líður yfir lotuna. Oxunartalan +3 er algeng, en f-rafeindir geta valdið miklum mun á segul- og ljósfræðilegum eiginleikum.

Rafeindaskipan atómsins er [Xe] 4f5 6s2. 4f-rafeindirnar eru að hluta skýldar af ytri rafeindum og þess vegna getur efnafræði nágrannalantaníða verið mjög lík.

Efnaform

Efnasambönd, jónir og efni

Lantaníð koma oft fyrir sem +3 jónir í oxíðum, halíðum og komplexum. Efnafræði þeirra er mjög lík innbyrðis, þó f-rafeindir valdi mun á segul- og ljósfræðilegum eiginleikum.

Eðlishegðun

Ástand og fasabreytingar

Við stofuhita er viðmiðunarástandið fast efni. Skráður eðlismassi er 7.26 g/cm³. Bræðslumarkið er 1 315 K (1 042 °C). Suðumarkið er 3 273 K (3 000 °C). Þrýstingur, hreinleiki og kristalgerð geta haft áhrif á mælda eðliseiginleika.

Tilvist og notkun

Hvar frumefnið finnst og hvernig það er notað

Í reynd tengist prómeþín sérstaklega eftirfarandi sviðum: kjarnorkurafhlöður, vísindarannsóknir og sjálflýsandi málning.

Í reynd

Áþreifanleg notkun

Kjarnorkurafhlöður

Prómeþín eða samsætur þess geta verið notaðar í kjarnatækni vegna kjarnaeiginleika þeirra. Nákvæmt hlutverk fer eftir samsætu og efnaformi.

Vísindarannsóknir

Prómeþín er rannsakað til að prófa hugmyndir um atómbyggingu, kjarnaeiginleika og lotubundnar tilhneigingar. Notkunin er rannsóknamiðuð en ekki byggð á miklu efnamagni.

Sjálflýsandi málning

Efnasambönd prómeþín geta gefið lit eða sérstakt ljósfræðilegt svar. Áhrifin ráðast af efnasambandi, oxunarástandi og byggingu efnisins.

Staða í lotukerfinu

Hvað nágrannarnir segja okkur

Prómeþín er í lotu 6 og flokki 3. Raunverulegir nágrannar hjálpa til við að bera saman atómstærð, jónunarorku, rafeindaskipan og tengimynstur innan lotukerfisins. Í þessu nágrenni sjást til dæmis Praseódým, Neódým, Samarín, Evrópín.

Viðmiðunargildi

Eðlis- og atómeiginleikar

Flokkunlantaníð

Ástandsform við stofuhitafast efni

Rafeindahvel2 · 8 · 18 · 23 · 8 · 2

Eðlismassi7.26 g/cm³

Bræðslumark1 315 K (1 042 °C)

Suðumark3 273 K (3 000 °C)

Rafdrægni samkvæmt Pauling—

Fyrsta jónunarorka539kJ/mol

Rafeindasækni12.45 kJ/mol

Gildin lýsa frumefninu eða hlutlausri frumeind þegar það á við. Eðlisgildi geta ráðist af allotrópi, þrýstingi og mæliaðstæðum.

Saga

Uppgötvun og auðkenning

Uppgötvun prómeþín er tengd við Chien Shiung Wu. Að greina nýtt frumefni, einangra hreint sýni og síðar staðfesta stöðu þess með sætistölu 61 gerðist ekki alltaf á sama tíma.

Samsætur og atómmassi

Hvernig samsætusamsetning hefur áhrif á tölurnar

Ekki er gefinn staðlaður atómmassi fyrir prómeþín. Engin dæmigerð stöðug náttúruleg samsætudreifing er til sem hægt er að nota til að reikna fast vegið meðaltal.

Prómeþín hefur enga stöðuga samsætu. Samsæturnar eru geislavirkar og helmingunartími og hrörnunarmáti skipta því máli í mælingum, meðhöndlun og notkun.

Öryggi

Meðhöndlun og útsetning

Öryggi fer eftir efnaformi, skammti og leið útsetningar. Hreint frumefni, jónir og efnasambönd geta haft mjög ólík áhrif á líkama og umhverfi og því þarf að skoða öryggisupplýsingar þess efnis sem raunverulega er notað.