Định nghĩa và điều kiện
Ở áp suất không đổi và chỉ có công pV, nhiệt hệ nhận được bằng qₚ = ΔH. ΔH âm nghĩa là hệ tỏa nhiệt, ΔH dương nghĩa là hệ thu nhiệt. Phải chỉ rõ trạng thái rắn, lỏng hay khí của các chất.
Cơ chế quyết định
Đốt cháy hoàn toàn một mol CH₄ thành CO₂(g) và H₂O(l) có ΔH° xấp xỉ −890 kJ/mol ở điều kiện chuẩn. Nếu nước tạo thành ở dạng hơi, giá trị khác vì không có nhiệt ngưng tụ.
Ví dụ có thể kiểm tra
Định luật Hess cho biết ΔH tổng chỉ phụ thuộc trạng thái đầu và cuối. Đảo chiều phương trình phản ứng thì đổi dấu ΔH; nhân đôi hệ số trong phương trình thì nhân đôi cả ΔH.
Đọc và giải thích kết quả
Năng lượng hoạt hóa không đồng nghĩa với biến thiên entanpi. Một quá trình tỏa nhiệt như cháy vẫn cần mồi lửa để khởi động. Cũng cần phân biệt năng lượng theo một mol phản ứng và theo một mol chất.
Giới hạn áp dụng
Trước khi tính nhiệt, hãy cân bằng phương trình, xác định số mol thực sự phản ứng và kiểm tra pha của sản phẩm. Hai mol metan giải phóng khoảng hai lần nhiệt so với một mol trong cùng điều kiện.
| Trường hợp | Giá trị hoặc công thức | Ý nghĩa |
|---|---|---|
| CH₄ + 2O₂ | → CO₂ + 2H₂O(l) | ΔH° ≈ −890 kJ/mol |
| ΔH < 0 | qₚ < 0 | − |
| ΔH > 0 | qₚ > 0 | + |
Phân tích sâu hơn
Khi không thể đo trực tiếp một phản ứng, định luật Hess cho phép tính ΔH° từ entanpi tạo thành chuẩn: lấy tổng của sản phẩm có nhân hệ số phản ứng trừ đi tổng tương tự cho chất tham gia. Entanpi tạo thành của đơn chất ở trạng thái chuẩn được quy ước bằng 0, không có nghĩa đơn chất không chứa nội năng.
Nếu hệ tỏa 445 kJ thì ΔH của hệ bằng −445 kJ, còn môi trường nhận +445 kJ khi bỏ qua thất thoát. Trong phép đo nhiệt lượng, phải phân biệt nhiệt mà nước và bình đo nhận với nhiệt của hệ phản ứng để không đảo dấu nhầm.
Bài tập
Nếu 1 mol CH₄ tỏa khoảng 890 kJ, 0,50 mol sẽ tỏa bao nhiêu?
Lời giải: ΔH ≈ 0,50 × (−890) = −445 kJ. Dấu âm thể hiện nhiệt truyền từ hệ ra môi trường.
Điểm cần nhớ: Khi nêu ΔH luôn đi kèm chiều phản ứng, hệ số và trạng thái của chất.