Frumefni · yfirlitssíða

79Au

Gull

Gull er frumefni með sætistölu 79 og táknið Au. Það er í lotu 6, flokki 11 og d-blokk. Við stofuhita er viðmiðunarástandið fast efni. Rafeindaskipanin er [Xe] 4f14 5d10 6s1.

Sætistala79

Staðlaður atómmassi196.966570(4)

Flokkur11

Lota6

Blokkd

Rafeindaskipan[Xe] 4f14 5d10 6s1

Rafeindabygging

Hvað stýrir efnafræðilegri hegðun

Í hliðarmálmum liggja s- og d-rafeindir tiltölulega nærri hvor annarri í orku. Það gerir mörg oxunarástand og fjölbreytt tengi, komplexa og efniseiginleika mögulega.

Rafeindaskipan þessa atóms er [Xe] 4f14 5d10 6s1. Fjöldi og orka gildisrafeinda hafa áhrif á hvernig atómið tengist og hvaða jóna- eða samgildu byggingar það getur myndað.

Efnaform

Efnasambönd, jónir og efni

Gull kemur fyrir sem málmur og í málmblöndum en myndar einnig efnasambönd og komplexa, einkum við oxunartölurnar +1 og +3. Bindlar hafa mikil áhrif á efnahegðun gulls.

Eðlishegðun

Ástand og fasabreytingar

Við stofuhita er viðmiðunarástandið fast efni. Skráður eðlismassi er 19.3 g/cm³. Bræðslumarkið er 1 337 K (1 064 °C). Suðumarkið er 3 243 K (2 970 °C). Þrýstingur, hreinleiki og kristalgerð geta haft áhrif á mælda eðliseiginleika.

Tilvist og notkun

Hvar frumefnið finnst og hvernig það er notað

Í reynd tengist gull sérstaklega eftirfarandi sviðum: skartgripir, rafeindatækni og geimtækni.

Í reynd

Áþreifanleg notkun

Skartgripir

Gull er auðmótanlegt, tæringarþolið og heldur gljáa vel. Þess vegna hefur það lengi verið notað í skartgripi, oft sem málmblanda til að auka hörku.

Rafeindatækni

Gull kemur við sögu í rafeindatækni þegar rafleiðni, hálfleiðarahegðun, ljósfræðilegt svar eða efnafræðilegur stöðugleiki þess nýtist.

Geimtækni

Eitt hagnýtt samhengi er geimtækni. Nákvæmt hlutverk gull fer eftir því hvort það er notað sem hreint frumefni, efnasamband, málmblanda, efni eða tiltekin samsæta.

Staða í lotukerfinu

Hvað nágrannarnir segja okkur

Gull er í lotu 6 og flokki 11. Raunverulegir nágrannar hjálpa til við að bera saman atómstærð, jónunarorku, rafeindaskipan og tengimynstur innan lotukerfisins. Í þessu nágrenni sjást til dæmis Palladín, Silfur, Kadmín, Platína.

Viðmiðunargildi

Eðlis- og atómeiginleikar

Flokkunhliðarmálmur

Ástandsform við stofuhitafast efni

Rafeindahvel2 · 8 · 18 · 32 · 18 · 1

Eðlismassi19.3 g/cm³

Bræðslumark1 337 K (1 064 °C)

Suðumark3 243 K (2 970 °C)

Rafdrægni samkvæmt Pauling2.54

Fyrsta jónunarorka890.1 kJ/mol

Rafeindasækni222.7 kJ/mol

Gildin lýsa frumefninu eða hlutlausri frumeind þegar það á við. Eðlisgildi geta ráðist af allotrópi, þrýstingi og mæliaðstæðum.

Saga

Uppgötvun og auðkenning

Saga gull nær bæði til snemma efnafræðilegra athugana og nútímalegrar skilgreiningar þess með sætistölu 79. Þessi skref geta hafa átt sér stað á mismunandi tímum.

Samsætur og atómmassi

Hvernig samsætusamsetning hefur áhrif á tölurnar

Staðlaður atómmassi er 196.966570(4). Hann er vegið meðaltal samsætusamsetningar náttúrulegs efnis á jörðinni, ekki massi einnar tiltekinnar frumeindar.

Gull hefur að minnsta kosti eina stöðuga samsætu. Samsætur hafa sama fjölda róteinda en mismunandi fjölda nifteinda og eru því sama frumefni með mismunandi atómmassa.

Öryggi

Meðhöndlun og útsetning

Öryggi fer eftir efnaformi, skammti og leið útsetningar. Hreint frumefni, jónir og efnasambönd geta haft mjög ólík áhrif á líkama og umhverfi og því þarf að skoða öryggisupplýsingar þess efnis sem raunverulega er notað.