Pierwiastek chemiczny · karta referencyjna

79Au

Złoto

Złoto to pierwiastek o liczbie atomowej 79 (Au), położony w okresie 6, grupie 11 i bloku d. Stan odniesienia w temperaturze pokojowej: ciało stałe. Konfiguracja elektronowa: [Xe] 4f14 5d10 6s1.

Liczba atomowa79

Standardowa masa atomowa196.966570(4)

Grupa11

Okres6

Blokd

Konfiguracja elektronowa[Xe] 4f14 5d10 6s1

Budowa elektronowa

Co steruje jego chemią

W metalach przejściowych elektrony podpowłoki d mogą uczestniczyć w tworzeniu wiązań i stabilizować różne stopnie utlenienia. To źródło bogatej chemii kompleksów, barw i właściwości katalitycznych.

Konfiguracja elektronowa atomu to [Xe] 4f14 5d10 6s1. Liczba i energia elektronów walencyjnych wpływają na tworzenie wiązań, typowe stopnie utlenienia oraz podobieństwa z sąsiednimi pierwiastkami.

Formy chemiczne

Związki, jony i materiały

Złoto jest mało reaktywnym metalem, ale tworzy związki przede wszystkim na stopniach utlenienia +1 i +3, w tym kompleksy wykorzystywane w chemii i technologii materiałowej.

Zachowanie fizyczne

Stan skupienia i przemiany fazowe

W temperaturze pokojowej stanem odniesienia jest ciało stałe. Podawana gęstość wynosi 19.3 g/cm³. Temperatura topnienia wynosi 1 337 K (1 064 °C). Temperatura wrzenia wynosi 3 243 K (2 970 °C). Ciśnienie, czystość próbki i struktura krystaliczna mogą wpływać na mierzone właściwości fizyczne.

Występowanie i zastosowania

Gdzie występuje i do czego jest używany

W praktyce najważniejsze konteksty występowania i zastosowań to: Biżuteria, Elektronika oraz Technologie kosmiczne.

W praktyce

Konkretne przykłady zastosowań

Biżuteria

Znaczenie mają wygląd, odporność na korozję, podatność na obróbkę i właściwości stopów, dzięki którym materiał nadaje się do trwałych przedmiotów użytkowych.

Elektronika

W elektronice wykorzystuje się jego przewodnictwo, właściwości półprzewodnikowe, odpowiedź optyczną albo stabilność chemiczną w cienkich warstwach i elementach urządzeń.

Technologie kosmiczne

W zastosowaniach lotniczych i kosmicznych liczą się przede wszystkim mała masa, wytrzymałość, odporność cieplna lub stabilność materiału w wymagających warunkach.

Położenie w układzie okresowym

Co mówią sąsiednie pierwiastki

Pierwiastek znajduje się w okresie 6 i grupie 11. W jego rzeczywistym otoczeniu w układzie okresowym widać między innymi: Pallad, Srebro, Kadm, Platyna, Złoto, Rtęć. Porównanie tych pozycji pomaga zrozumieć zmiany promienia atomowego, energii jonizacji, elektronów walencyjnych i sposobów tworzenia wiązań.

Dane referencyjne

Właściwości fizyczne i atomowe

Klasyfikacjametal przejściowy

Stan w temperaturze pokojowejciało stałe

Powłoki elektronowe2 · 8 · 18 · 32 · 18 · 1

Gęstość19.3 g/cm³

Temperatura topnienia1 337 K (1 064 °C)

Temperatura wrzenia3 243 K (2 970 °C)

Elektroujemność Paulinga2.54

Pierwsza energia jonizacji890.1 kJ/mol

Powinowactwo elektronowe222.7 kJ/mol

Wartości opisują pierwiastek lub atom obojętny tam, gdzie ma to zastosowanie. Dane fizyczne mogą zależeć od odmiany alotropowej, ciśnienia i warunków pomiaru.

Historia

Odkrycie i identyfikacja

Pierwiastek albo materiały go zawierające były znane i wykorzystywane już w starożytności, na długo przed powstaniem nowoczesnej teorii atomowej. Dawne zastosowania, późniejsze rozpoznanie chemiczne i współczesna definicja przez liczbę atomową to odrębne etapy historii.

Izotopy i masa atomowa

Jak skład izotopowy zmienia liczby

Standardowa masa atomowa wynosi 196.966570(4). Wartość ta odnosi się do składu izotopowego naturalnego materiału ziemskiego, a nie do masy jednego konkretnego atomu.

Pierwiastek ma co najmniej jeden trwały izotop. Izotopy mają tę samą liczbę protonów, lecz różną liczbę neutronów, dlatego zachowują tożsamość chemiczną pierwiastka, ale różnią się masą atomową.

Bezpieczeństwo

Postępowanie i narażenie

Ryzyko zależy od postaci chemicznej, dawki i drogi narażenia. Czysty pierwiastek, jego jony i związki mogą mieć bardzo różne działanie biologiczne i środowiskowe, dlatego należy korzystać z danych bezpieczeństwa dla konkretnej substancji.