Kimyasal element · referans sayfası

80Hg

Cıva

Cıva, atom numarası 80 ve sembolü Hg olan kimyasal elementtir. Periyot 6, grup 12, d bloğunda yer alır. Oda sıcaklığında referans hâli sıvıdır. Elektron dizilimi [Xe] 4f14 5d10 6s2 biçimindedir.

Atom numarası80

Standart atom ağırlığı200.592(3)

Grup12

Periyot6

Blokd

Elektron dizilimi[Xe] 4f14 5d10 6s2

Elektronik yapı

Kimyasını ne belirler?

Cıva, d-bloku elementleri arasındadır. d ve s elektronlarının yakın enerjileri birden çok yükseltgenme basamağına ve çok çeşitli koordinasyon bileşiklerine olanak verir.

[Xe] 4f14 5d10 6s2 dizilimi yükseltgenme basamağıyla birlikte düşünülmelidir; elektron kaybı d orbitallerinin doluluğunu değiştirerek renk, manyetizma, bağlanma ve tepkime özelliklerini etkileyebilir.

Kimyasal biçimler

Bileşikler, iyonlar ve malzemeler

Cıva için önemli kimyasal biçimler metal ve alaşımlar, oksitler, halojenürler ve koordinasyon bileşikleridir. Birden fazla yükseltgenme basamağının mümkün olması kısmen s ve d elektronlarının yakın enerjilerinden kaynaklanır.

Fiziksel davranış

Hâl ve faz değişimleri

Oda sıcaklığında referans hâli sıvıdır. Verilen yoğunluk 13.53 g/cm³. Erime noktası 234.3 K (-38.8 °C). Kaynama noktası 629.9 K (356.7 °C). Basınç, saflık ve kristal yapı ölçülen fiziksel değerleri etkileyebilir.

Bulunuş ve kullanım

Cıva nerede bulunur ve nasıl kullanılır?

Pratikte Cıva özellikle şu alanlarla ilişkilidir: Ölçüm, Lambalar ve Kimyasal sentez. Kullanımın ayrıntısı elementin kimyasal biçimine, saflığına ve gerekli özelliğe bağlıdır.

Pratikte

Gerçek kullanım örnekleri

Ölçüm

Ölçüm alanında Cıva veya bileşiklerinin belirli kimyasal, fiziksel ya da izotop özelliklerinden yararlanılır; gerçek rol kullanılan bileşiğe ve tasarıma bağlıdır.

Lambalar

Cıva içeren atomlar, iyonlar veya malzemeler ışığın üretilmesi, soğurulması, iletilmesi ya da belirli dalga boylarında kontrol edilmesi için kullanılabilir.

Kimyasal sentez

Cıva veya bileşikleri kimyasal dönüşümlerde reaktif, öncü madde ya da katalizör bileşeni olarak kullanılır; rolü kimyasal biçime göre değişir.

Periyodik konum

Komşu elementler ne anlatır?

Cıva, periyot 6 ve grup 12 içinde, d bloğunda yer alır ve geçiş metali olarak sınıflandırılır. Aynı gruptaki komşular değerlik elektron düzeni ve yaygın tepkime türleri açısından karşılaştırma sağlar. Periyotta yatay karşılaştırma ise atom yarıçapı, iyonlaşma enerjisi, elektronegatiflik ve bağlanmadaki düzenli değişimleri gösterir.

Referans verileri

Fiziksel ve atomik özellikler

Sınıflandırmageçiş metali

Oda sıcaklığındaki hâlisıvı

Elektron katmanları2 · 8 · 18 · 32 · 18 · 2

Yoğunluk13.53 g/cm³

Erime noktası234.3 K (-38.8 °C)

Kaynama noktası629.9 K (356.7 °C)

Pauling elektronegatifliği2

Birinci iyonlaşma enerjisi1 007 kJ/mol

Elektron ilgisi—

Değerler, uygun olduğu yerde elementi veya nötr atomu tanımlar. Fiziksel veriler allotropa, basınca, saflığa ve ölçüm koşullarına bağlı olarak değişebilir.

Tarihçe

Keşif ve tanımlama

Cıva veya onu içeren malzemeler modern kimyadan çok önce, Antik Çağ’da biliniyordu. Pratik kullanım, kimyasal kimliğin tanınması ve atom numarasıyla tanımlanması tarihsel olarak farklı aşamalardır.

İzotoplar ve atom ağırlığı

İzotop bileşimi sayıları nasıl değiştirir?

Standart atom ağırlığı 200.592(3) değeridir. Bu sayı tek bir atomun kütlesini değil, doğal karasal maddede görülen tipik izotop bileşiminin ağırlıklı ortalamasını temsil eder.

Cıva en az bir kararlı izotopa sahiptir. İzotopların proton sayısı ve dolayısıyla element kimliği aynıdır; nötron sayıları ve atom kütleleri farklıdır.

Güvenlik

Kullanım ve maruziyet

Cıva ile ilgili tehlikeler kimyasal biçime, doza ve maruziyet yoluna bağlıdır. Saf element, iyonlar ve bileşikler biyolojik ve çevresel olarak çok farklı davranabilir; bu nedenle somut maddenin güvenlik verileri esas alınmalıdır.