Nitơ dioxit

Dữ liệu cơ bản

Công thức cho biết điều gì

Một đơn vị công thức NO2 chứa 1 × nitơ (N), 2 × oxi (O). Từ khối lượng nguyên tử tương đối, khối lượng mol xấp xỉ 46.005 g/mol. Chỉ số trong công thức cho biết số nguyên tử, không tự nó cho biết điện tích, số oxi hóa hay hình học.

Phần trăm khối lượng nguyên tố

Xét theo khối lượng, thành phần đóng góp lớn nhất là oxi (O, 69.6 %). Phần trăm khối lượng phụ thuộc đồng thời vào số nguyên tử và khối lượng nguyên tử tương đối, nên không thể suy ra chỉ từ các chỉ số.

Cấu trúc và liên kết

Nitơ dioxit NO₂ là phân tử gốc tự do có một electron độc thân, có dạng gấp khúc và tính thuận từ. Màu nâu của khí liên quan đến cấu trúc electron hấp thụ ánh sáng nhìn thấy, còn tỉ lệ với dimer N₂O₄ thay đổi theo nhiệt độ và nồng độ.

Cần phân biệt liên kết bên trong phân tử hoặc ion với lực tương tác giữa các tiểu phân. Độ phân cực của liên kết, hình học phân tử, sự phân bố điện tích và khả năng tạo liên kết hiđro hay tương tác ion chi phối độ tan, nhiệt độ chuyển pha và tính phản ứng theo những cơ chế khác nhau.

Hình minh họa R3

Tính chất hóa học

Cân bằng 2 NO₂ ⇌ N₂O₄ là quá trình tạo dimer toả nhiệt nên ở nhiệt độ thấp phần N₂O₄ gần như không màu tăng lên. Trong khí quyển, quang hoá và phản ứng gốc của NO₂ góp phần tạo ozon và axit nitric.

Các giá trị tính chất chỉ có ý nghĩa khi gắn với điều kiện đo. Nhiệt độ, áp suất, nồng độ, độ tinh khiết, dạng tinh thể hoặc dung môi có thể làm thay đổi khối lượng riêng, độ tan, trạng thái pha và tốc độ phản ứng. Vì vậy một giá trị đại diện là điểm tham chiếu, không phải hằng số bất biến trong mọi điều kiện.

Dung dịch, cân bằng và điều kiện

Trong dung dịch nước, không nhất thiết chỉ tồn tại đúng dạng tiểu phân như trong chất tinh khiết. Sự hiđrat hóa, cân bằng axit–bazơ, sự kết hợp, phân li hoặc thủy phân có thể làm thay đổi tỉ lệ các dạng hóa học thực sự có mặt.

Khi nồng độ hoặc pH thay đổi, vị trí cân bằng và tốc độ phản ứng cũng có thể thay đổi. Vì vậy khi mô tả tính chất của một chất cần nêu rõ môi trường; công thức hóa học cho biết thành phần nhưng không đại diện cho mọi dạng hóa học trong dung dịch.

Ứng dụng và ý nghĩa

NO₂ quan trọng trong sản xuất axit nitric và trong hoá học khí quyển.

Ứng dụng của một chất xuất phát từ sự kết hợp giữa tính phản ứng, độ tan, độ bay hơi, tính chất nhiệt và tương tác với hệ sinh học. Một tính chất có thể hữu ích trong quy trình được kiểm soát nhưng lại trở thành nguồn rủi ro khi điều kiện sử dụng thay đổi.

An toàn và ngữ cảnh đúng

Đây là chất kích ứng hô hấp mạnh; nồng độ cao có thể gây tổn thương phổi nghiêm trọng nên phải tránh hít phải.

Không thể đánh giá an toàn chỉ từ tên chất. Cần xét lượng, nồng độ, nhiệt độ, đường phơi nhiễm, thông gió và khả năng tương thích với các chất khác, đồng thời dùng dữ liệu an toàn phù hợp với sản phẩm hoặc điều kiện thí nghiệm thực tế.

So sánh quan trọng

So với NO, NO₂ có màu rõ hơn, tính oxi hoá mạnh hơn và có cân bằng dimer hoá đặc trưng.

Hai chất có công thức gần giống hoặc có chung nguyên tố vẫn có thể khác mạnh về tính chất nếu cách liên kết, hình học, điện tích hoặc nhóm chức thay đổi. Khi so sánh cần nhìn cả điểm giống lẫn khác biệt cấu trúc tạo ra hành vi hóa học khác nhau.

Các nguyên tố trong công thức