Kimyasal element · referans sayfası

15P

Fosfor

Fosfor, atom numarası 15 ve sembolü P olan kimyasal elementtir. Periyot 3, grup 15, p bloğunda yer alır. Oda sıcaklığında referans hâli katıdır. Elektron dizilimi [Ne] 3s2 3p3 biçimindedir.

Atom numarası15

Standart atom ağırlığı30.973761998(5)

Grup15

Periyot3

Blokp

Elektron dizilimi[Ne] 3s2 3p3

Elektronik yapı

Kimyasını ne belirler?

Fosfor 15. gruptadır ve beş değerlik elektronuna sahiptir. Bağ ortağına göre üç kovalent bağ, çoklu bağlar ve farklı yükseltgenme basamakları görülebilir.

[Ne] 3s2 3p3 dizilimi hidrit, oksit, halojenür ve oksiasit kimyasıyla periyodik konum arasındaki ilişkiyi gösterir.

Kimyasal biçimler

Bileşikler, iyonlar ve malzemeler

Fosfor, özellikleri yükseltgenme basamağına ve bağ türüne bağlı çeşitli bileşikler oluşturur. Önemli aileler arasında oksitler, halojenürler, hidritler, tuzlar veya koordinasyon bileşikleri bulunabilir.

Fiziksel davranış

Hâl ve faz değişimleri

Oda sıcaklığında referans hâli katıdır. Verilen yoğunluk 1.823 g/cm³. Basınç, saflık ve kristal yapı ölçülen fiziksel değerleri etkileyebilir.

Bulunuş ve kullanım

Fosfor nerede bulunur ve nasıl kullanılır?

Pratikte Fosfor özellikle şu alanlarla ilişkilidir: Gübre üretimi, Biyoloji ve Kibritler. Kullanımın ayrıntısı elementin kimyasal biçimine, saflığına ve gerekli özelliğe bağlıdır.

Pratikte

Gerçek kullanım örnekleri

Gübre üretimi

Hidrojen, amonyak üretiminin temel hammaddelerinden biridir; amonyaktan çok sayıda azotlu gübre üretilir.

Biyoloji

Biyoloji alanında Fosfor veya bileşiklerinin belirli kimyasal, fiziksel ya da izotop özelliklerinden yararlanılır; gerçek rol kullanılan bileşiğe ve tasarıma bağlıdır.

Kibritler

Fosfor kimyası kibritlerin ateşleme sisteminde, özellikle güvenlik kibritlerinin sürtünme yüzeyinde kullanılır.

Periyodik konum

Komşu elementler ne anlatır?

Fosfor, periyot 3 ve grup 15 içinde, p bloğunda yer alır ve çok atomlu ametal olarak sınıflandırılır. Aynı gruptaki komşular değerlik elektron düzeni ve yaygın tepkime türleri açısından karşılaştırma sağlar. Periyotta yatay karşılaştırma ise atom yarıçapı, iyonlaşma enerjisi, elektronegatiflik ve bağlanmadaki düzenli değişimleri gösterir.

Referans verileri

Fiziksel ve atomik özellikler

Sınıflandırmaçok atomlu ametal

Oda sıcaklığındaki hâlikatı

Elektron katmanları2 · 8 · 5

Yoğunluk1.823 g/cm³

Erime noktası—

Kaynama noktası—

Pauling elektronegatifliği2.19

Birinci iyonlaşma enerjisi1 012 kJ/mol

Elektron ilgisi72.04 kJ/mol

Değerler, uygun olduğu yerde elementi veya nötr atomu tanımlar. Fiziksel veriler allotropa, basınca, saflığa ve ölçüm koşullarına bağlı olarak değişebilir.

Tarihçe

Keşif ve tanımlama

Fosfor elementinin keşfi Hennig Brand ile ilişkilendirilir. Elementin fark edilmesi, saf örneğinin ayrılması ve modern atom numarasının belirlenmesi her zaman aynı tarihte gerçekleşmemiştir.

İzotoplar ve atom ağırlığı

İzotop bileşimi sayıları nasıl değiştirir?

Standart atom ağırlığı 30.973761998(5) değeridir. Bu sayı tek bir atomun kütlesini değil, doğal karasal maddede görülen tipik izotop bileşiminin ağırlıklı ortalamasını temsil eder.

Fosfor en az bir kararlı izotopa sahiptir. İzotopların proton sayısı ve dolayısıyla element kimliği aynıdır; nötron sayıları ve atom kütleleri farklıdır.

Güvenlik

Kullanım ve maruziyet

Fosfor ile ilgili tehlikeler kimyasal biçime, doza ve maruziyet yoluna bağlıdır. Saf element, iyonlar ve bileşikler biyolojik ve çevresel olarak çok farklı davranabilir; bu nedenle somut maddenin güvenlik verileri esas alınmalıdır.