Kimyasal element · referans sayfası

34Se

Selenyum

Selenyum, atom numarası 34 ve sembolü Se olan kimyasal elementtir. Periyot 4, grup 16, p bloğunda yer alır. Oda sıcaklığında referans hâli katıdır. Elektron dizilimi [Ar] 3d10 4s2 4p4 biçimindedir.

Atom numarası34

Standart atom ağırlığı78.971(8)

Grup16

Periyot4

Blokp

Elektron dizilimi[Ar] 3d10 4s2 4p4

Elektronik yapı

Kimyasını ne belirler?

Selenyum 16. gruptadır ve atomunun altı değerlik elektronu vardır. Bağ oluşumunda iki elektron alma veya paylaşma sık görülür; ağır üyeler birden fazla pozitif yükseltgenme basamağı da gösterebilir.

[Ar] 3d10 4s2 4p4 dizilimi oksitlerin, oksijenli anyonların ve kovalent bileşiklerin oluşumunu ve grupta yukarıdan aşağı değişen eğilimleri açıklar.

Kimyasal biçimler

Bileşikler, iyonlar ve malzemeler

Selenyum, özellikleri yükseltgenme basamağına ve bağ türüne bağlı çeşitli bileşikler oluşturur. Önemli aileler arasında oksitler, halojenürler, hidritler, tuzlar veya koordinasyon bileşikleri bulunabilir.

Fiziksel davranış

Hâl ve faz değişimleri

Oda sıcaklığında referans hâli katıdır. Verilen yoğunluk 4.81 g/cm³. Erime noktası 494.2 K (221.1 °C). Kaynama noktası 958 K (684.9 °C). Basınç, saflık ve kristal yapı ölçülen fiziksel değerleri etkileyebilir.

Bulunuş ve kullanım

Selenyum nerede bulunur ve nasıl kullanılır?

Pratikte Selenyum özellikle şu alanlarla ilişkilidir: Özel camlar, Elektronik ve Biyoloji. Kullanımın ayrıntısı elementin kimyasal biçimine, saflığına ve gerekli özelliğe bağlıdır.

Pratikte

Gerçek kullanım örnekleri

Özel camlar

Selenyum veya bileşikleri malzemenin sertlik, renk, ısıl genleşme, dayanıklılık, optik özellik veya kimyasal direnç gibi özelliklerini ayarlamak için kullanılır.

Elektronik

Selenyum veya bileşikleri, elektrik iletimi, yarı iletkenlik, optik tepki ya da kararlı yüzey özelliklerinin gerekli olduğu elektronik malzemelerde kullanılır.

Biyoloji

Biyoloji alanında Selenyum veya bileşiklerinin belirli kimyasal, fiziksel ya da izotop özelliklerinden yararlanılır; gerçek rol kullanılan bileşiğe ve tasarıma bağlıdır.

Periyodik konum

Komşu elementler ne anlatır?

Selenyum, periyot 4 ve grup 16 içinde, p bloğunda yer alır ve çok atomlu ametal olarak sınıflandırılır. Aynı gruptaki komşular değerlik elektron düzeni ve yaygın tepkime türleri açısından karşılaştırma sağlar. Periyotta yatay karşılaştırma ise atom yarıçapı, iyonlaşma enerjisi, elektronegatiflik ve bağlanmadaki düzenli değişimleri gösterir.

Referans verileri

Fiziksel ve atomik özellikler

Sınıflandırmaçok atomlu ametal

Oda sıcaklığındaki hâlikatı

Elektron katmanları2 · 8 · 18 · 6

Yoğunluk4.81 g/cm³

Erime noktası494.2 K (221.1 °C)

Kaynama noktası958 K (684.9 °C)

Pauling elektronegatifliği2.55

Birinci iyonlaşma enerjisi941 kJ/mol

Elektron ilgisi195 kJ/mol

Değerler, uygun olduğu yerde elementi veya nötr atomu tanımlar. Fiziksel veriler allotropa, basınca, saflığa ve ölçüm koşullarına bağlı olarak değişebilir.

Tarihçe

Keşif ve tanımlama

Selenyum elementinin keşfi Jöns Jakob Berzelius ile ilişkilendirilir. Elementin fark edilmesi, saf örneğinin ayrılması ve modern atom numarasının belirlenmesi her zaman aynı tarihte gerçekleşmemiştir.

İzotoplar ve atom ağırlığı

İzotop bileşimi sayıları nasıl değiştirir?

Standart atom ağırlığı 78.971(8) değeridir. Bu sayı tek bir atomun kütlesini değil, doğal karasal maddede görülen tipik izotop bileşiminin ağırlıklı ortalamasını temsil eder.

Selenyum en az bir kararlı izotopa sahiptir. İzotopların proton sayısı ve dolayısıyla element kimliği aynıdır; nötron sayıları ve atom kütleleri farklıdır.

Güvenlik

Kullanım ve maruziyet

Selenyum ile ilgili tehlikeler kimyasal biçime, doza ve maruziyet yoluna bağlıdır. Saf element, iyonlar ve bileşikler biyolojik ve çevresel olarak çok farklı davranabilir; bu nedenle somut maddenin güvenlik verileri esas alınmalıdır.