Kimyasal element · referans sayfası

53I

İyot

İyot, atom numarası 53 ve sembolü I olan kimyasal elementtir. Periyot 5, grup 17, p bloğunda yer alır. Oda sıcaklığında referans hâli katıdır. Elektron dizilimi [Kr] 4d10 5s2 5p5 biçimindedir.

Atom numarası53

Standart atom ağırlığı126.90447(3)

Grup17

Periyot5

Blokp

Elektron dizilimi[Kr] 4d10 5s2 5p5

Elektronik yapı

Kimyasını ne belirler?

İyot, yedi değerlik elektronuna sahip bir halojendir. Bir elektron alınması dış kabuğu doldurur; bu nedenle −1 yüklü halojenür iyonları çok yaygındır.

Serbest element tepkimeye yatkındır ve doğada çoğunlukla bileşik hâlinde bulunur. [Kr] 4d10 5s2 5p5 dizilimi bağ oluşumunu ve gruptaki tepkime eğilimi değişimini açıklar.

Kimyasal biçimler

Bileşikler, iyonlar ve malzemeler

Serbest İyot tepkimeye yatkındır; halojenürler en yaygın kimyasal biçimleridir. Hidrojen bileşikleri, metal halojenürleri ve ağır halojenlerde oksijen içeren bileşikler de oluşur.

Fiziksel davranış

Hâl ve faz değişimleri

Oda sıcaklığında referans hâli katıdır. Verilen yoğunluk 4.933 g/cm³. Erime noktası 386.8 K (113.7 °C). Kaynama noktası 457.4 K (184.2 °C). Basınç, saflık ve kristal yapı ölçülen fiziksel değerleri etkileyebilir.

Bulunuş ve kullanım

İyot nerede bulunur ve nasıl kullanılır?

Pratikte İyot özellikle şu alanlarla ilişkilidir: Tiroid işlevi, Beslenme, Antiseptikler ve Fotoğrafçılık. Kullanımın ayrıntısı elementin kimyasal biçimine, saflığına ve gerekli özelliğe bağlıdır.

Pratikte

Gerçek kullanım örnekleri

Tiroid işlevi

İyot veya belirli bileşikleri, uygun kimyasal ya da izotop biçiminde tıp, tanı, implant malzemeleri veya biyolojik süreçlerle ilgili uygulamalarda kullanılır.

Beslenme

Beslenme alanında İyot veya bileşiklerinin belirli kimyasal, fiziksel ya da izotop özelliklerinden yararlanılır; gerçek rol kullanılan bileşiğe ve tasarıma bağlıdır.

Antiseptikler

İyot veya belirli bileşikleri, uygun kimyasal ya da izotop biçiminde tıp, tanı, implant malzemeleri veya biyolojik süreçlerle ilgili uygulamalarda kullanılır.

Fotoğrafçılık

İyot içeren bileşiklerin ışıkla, ısıyla veya elektronlarla etkileşimi renk, ışıldama ya da görüntü oluşturma amacıyla kullanılabilir.

Periyodik konum

Komşu elementler ne anlatır?

İyot, periyot 5 ve grup 17 içinde, p bloğunda yer alır ve iki atomlu ametal olarak sınıflandırılır. Aynı gruptaki komşular değerlik elektron düzeni ve yaygın tepkime türleri açısından karşılaştırma sağlar. Periyotta yatay karşılaştırma ise atom yarıçapı, iyonlaşma enerjisi, elektronegatiflik ve bağlanmadaki düzenli değişimleri gösterir.

Referans verileri

Fiziksel ve atomik özellikler

Sınıflandırmaiki atomlu ametal

Oda sıcaklığındaki hâlikatı

Elektron katmanları2 · 8 · 18 · 18 · 7

Yoğunluk4.933 g/cm³

Erime noktası386.8 K (113.7 °C)

Kaynama noktası457.4 K (184.2 °C)

Pauling elektronegatifliği2.66

Birinci iyonlaşma enerjisi1 008 kJ/mol

Elektron ilgisi295.2 kJ/mol

Değerler, uygun olduğu yerde elementi veya nötr atomu tanımlar. Fiziksel veriler allotropa, basınca, saflığa ve ölçüm koşullarına bağlı olarak değişebilir.

Tarihçe

Keşif ve tanımlama

İyot elementinin keşfi Bernard Courtois ile ilişkilendirilir. Elementin fark edilmesi, saf örneğinin ayrılması ve modern atom numarasının belirlenmesi her zaman aynı tarihte gerçekleşmemiştir.

İzotoplar ve atom ağırlığı

İzotop bileşimi sayıları nasıl değiştirir?

Standart atom ağırlığı 126.90447(3) değeridir. Bu sayı tek bir atomun kütlesini değil, doğal karasal maddede görülen tipik izotop bileşiminin ağırlıklı ortalamasını temsil eder.

İyot en az bir kararlı izotopa sahiptir. İzotopların proton sayısı ve dolayısıyla element kimliği aynıdır; nötron sayıları ve atom kütleleri farklıdır.

Güvenlik

Kullanım ve maruziyet

Serbest İyot veya tepkimeye yatkın bileşikleri aşındırıcı ya da toksik olabilir. Risk kimyasal biçime, derişime ve maruziyet yoluna güçlü biçimde bağlıdır.