Chemisch element · referentiefiche

53I

Jodium

Jodium (I) is element 53 van het periodiek systeem, een diatomisch niet-metaal in groep 17, periode 5 en het p-blok. De elektronenconfiguratie [Kr] 4d10 5s2 5p5 helpt verklaren hoe het element bindt en reageert; de referentietoestand bij kamertemperatuur is vast.

Atoomnummer53

Standaard atoomgewicht126.90447(3)

Groep17

Periode5

Blokp

Elektronenconfiguratie[Kr] 4d10 5s2 5p5

Elektronenstructuur

Wat bepaalt de chemie?

Halogenen hebben zeven valentie-elektronen. Eén extra elektron voltooit de buitenste schil, waardoor halide-ionen met lading −1 veel voorkomen; covalente halogeenverbindingen vormen daarnaast een brede chemie.

Bij jood verklaart de configuratie [Kr] 4d10 5s2 5p5 de sterke neiging om elektronen aan te trekken. Het vrije element is reactief en komt daarom in de natuur voornamelijk in verbindingen voor.

Chemische vormen

Verbindingen, ionen en materialen

Het vrije element is reactief en moleculair of anderszins alleen onder gecontroleerde omstandigheden aanwezig. Halide-ionen zijn zeer algemene chemische vormen; daarnaast bestaan waterstofhalogeniden, interhalogeenverbindingen en zuurstofhoudende verbindingen.

Fysisch gedrag

Toestand en faseovergangen

Bij kamertemperatuur is de referentietoestand vast. De vermelde dichtheid is 4.933 g/cm³. Het smeltpunt is 386.8 K (113.7 °C). Het kookpunt is 457.4 K (184.2 °C). Druk, zuiverheid en kristalstructuur kunnen gemeten waarden verschuiven; bij elementen met meerdere allotropen kan ook de structuur zelf een duidelijk verschil maken.

Voorkomen en toepassingen

Waar jood voorkomt en wordt gebruikt

In de praktijk komt jood vooral naar voren in toepassingen en contexten zoals schildklierfunctie, voeding, antiseptica en fotografie.

In de praktijk

Concrete toepassingen

Schildklierfunctie

Jodium speelt een rol bij schildklierfunctie. De relevante eigenschap hangt af van de chemische vorm, samenstelling en het materiaal of proces waarin het element wordt gebruikt.

Voeding

Jodium speelt een rol bij voeding. De relevante eigenschap hangt af van de chemische vorm, samenstelling en het materiaal of proces waarin het element wordt gebruikt.

Antiseptica

Jodium speelt een rol bij antiseptica. De relevante eigenschap hangt af van de chemische vorm, samenstelling en het materiaal of proces waarin het element wordt gebruikt.

Fotografie

Jodium speelt een rol bij fotografie. De relevante eigenschap hangt af van de chemische vorm, samenstelling en het materiaal of proces waarin het element wordt gebruikt.

Positie in het periodiek systeem

Wat de naburige elementen laten zien

Jodium staat in periode 5, groep 17 en het p-blok. De getoonde omgeving bevat onder meer Seleen, Broom, Krypton, Telluur. Vergelijking met deze elementen helpt trends in atoomgrootte, ionisatie-energie, elektronegativiteit en binding langs het periodiek systeem te volgen.

Referentiegegevens

Fysische en atomaire eigenschappen

Classificatiediatomisch niet-metaal

Toestand bij kamertemperatuurvast

Elektronenschillen2 · 8 · 18 · 18 · 7

Dichtheid4.933 g/cm³

Smeltpunt386.8 K (113.7 °C)

Kookpunt457.4 K (184.2 °C)

Pauling-elektronegativiteit2.66

Eerste ionisatie-energie1 008 kJ/mol

Elektronenaffiniteit295.2 kJ/mol

De waarden beschrijven het element of het neutrale atoom waar van toepassing. Fysische gegevens kunnen afhangen van allotroop, druk, zuiverheid en meetomstandigheden.

Geschiedenis

Ontdekking en identificatie

De ontdekking van jood wordt in deze historische registratie in verband gebracht met Bernard Courtois. Herkenning als element, isolatie van een zuiver monster en de latere definitie via het atoomnummer vonden niet noodzakelijk op hetzelfde moment plaats.

Isotopen

Hoe isotopensamenstelling de getallen verandert

Het standaard atoomgewicht is 126.90447(3). Deze waarde beschrijft de natuurlijke isotopensamenstelling van terrestrisch materiaal en is niet de massa van één specifiek atoom.

Jodium heeft ten minste één stabiele isotoop. Isotopen hebben hetzelfde aantal protonen en horen dus bij hetzelfde element, maar verschillen in neutronental en atoommassa.

Veiligheid

Omgang en blootstelling

De risico’s van jood hangen af van chemische vorm, dosis en blootstellingsroute. Het element, zijn ionen en zijn verbindingen kunnen zeer verschillende biologische en milieueffecten hebben; controleer daarom de veiligheidsgegevens van de werkelijk gebruikte stof.