Pierwiastek chemiczny · karta referencyjna

34Se

Selen

Selen to pierwiastek o liczbie atomowej 34 (Se), położony w okresie 4, grupie 16 i bloku p. Stan odniesienia w temperaturze pokojowej: ciało stałe. Konfiguracja elektronowa: [Ar] 3d10 4s2 4p4.

Liczba atomowa34

Standardowa masa atomowa78.971(8)

Grupa16

Okres4

Blokp

Konfiguracja elektronowa[Ar] 3d10 4s2 4p4

Budowa elektronowa

Co steruje jego chemią

Pierwiastki grupy 16 mają sześć elektronów walencyjnych. Częste są stopnie utlenienia −2 oraz dodatnie stopnie utlenienia w związkach z bardziej elektroujemnymi pierwiastkami.

Konfiguracja elektronowa atomu to [Ar] 3d10 4s2 4p4. Liczba i energia elektronów walencyjnych wpływają na tworzenie wiązań, typowe stopnie utlenienia oraz podobieństwa z sąsiednimi pierwiastkami.

Formy chemiczne

Związki, jony i materiały

Typowe są wodorki, tlenki, siarczki lub selenki oraz związki tlenowe na dodatnich stopniach utlenienia. Charakter wiązań zmienia się od wyraźnie kowalencyjnego u lżejszych pierwiastków do coraz bardziej metalicznego w dół grupy.

Zachowanie fizyczne

Stan skupienia i przemiany fazowe

W temperaturze pokojowej stanem odniesienia jest ciało stałe. Podawana gęstość wynosi 4.81 g/cm³. Temperatura topnienia wynosi 494.2 K (221.1 °C). Temperatura wrzenia wynosi 958 K (684.9 °C). Ciśnienie, czystość próbki i struktura krystaliczna mogą wpływać na mierzone właściwości fizyczne.

Występowanie i zastosowania

Gdzie występuje i do czego jest używany

W praktyce najważniejsze konteksty występowania i zastosowań to: Szkła specjalne, Elektronika oraz Biologia.

W praktyce

Konkretne przykłady zastosowań

Szkła specjalne

Jego związki zmieniają właściwości szkła, ceramiki lub materiałów optycznych — między innymi współczynnik załamania, odporność cieplną, twardość albo zakres przepuszczanych długości fali.

Elektronika

W elektronice wykorzystuje się jego przewodnictwo, właściwości półprzewodnikowe, odpowiedź optyczną albo stabilność chemiczną w cienkich warstwach i elementach urządzeń.

Biologia

Pierwiastek lub jego związki uczestniczą w procesach biologicznych albo dostarczają składników potrzebnych organizmom i roślinom; znaczenie zależy od dawki i formy chemicznej.

Położenie w układzie okresowym

Co mówią sąsiednie pierwiastki

Pierwiastek znajduje się w okresie 4 i grupie 16. W jego rzeczywistym otoczeniu w układzie okresowym widać między innymi: Fosfor, Siarka, Chlor, Arsen, Selen, Brom. Porównanie tych pozycji pomaga zrozumieć zmiany promienia atomowego, energii jonizacji, elektronów walencyjnych i sposobów tworzenia wiązań.

Dane referencyjne

Właściwości fizyczne i atomowe

Klasyfikacjaniemetal wieloatomowy

Stan w temperaturze pokojowejciało stałe

Powłoki elektronowe2 · 8 · 18 · 6

Gęstość4.81 g/cm³

Temperatura topnienia494.2 K (221.1 °C)

Temperatura wrzenia958 K (684.9 °C)

Elektroujemność Paulinga2.55

Pierwsza energia jonizacji941 kJ/mol

Powinowactwo elektronowe195 kJ/mol

Wartości opisują pierwiastek lub atom obojętny tam, gdzie ma to zastosowanie. Dane fizyczne mogą zależeć od odmiany alotropowej, ciśnienia i warunków pomiaru.

Historia

Odkrycie i identyfikacja

Odkrycie pierwiastka wiąże się z osobą lub zespołem: Jöns Jakob Berzelius. Rozpoznanie nowego pierwiastka, uzyskanie czystej próbki i późniejsze przypisanie współczesnej liczby atomowej nie zawsze następowały w tym samym czasie.

Izotopy i masa atomowa

Jak skład izotopowy zmienia liczby

Standardowa masa atomowa wynosi 78.971(8). Wartość ta odnosi się do składu izotopowego naturalnego materiału ziemskiego, a nie do masy jednego konkretnego atomu.

Pierwiastek ma co najmniej jeden trwały izotop. Izotopy mają tę samą liczbę protonów, lecz różną liczbę neutronów, dlatego zachowują tożsamość chemiczną pierwiastka, ale różnią się masą atomową.

Bezpieczeństwo

Postępowanie i narażenie

Ryzyko zależy od postaci chemicznej, dawki i drogi narażenia. Czysty pierwiastek, jego jony i związki mogą mieć bardzo różne działanie biologiczne i środowiskowe, dlatego należy korzystać z danych bezpieczeństwa dla konkretnej substancji.